رامِ چنگِ چنگیشوریدهرنگِ پیر،
گاهگوییخوابمیبیند
خویشرا در بارگانِ پر فروغِ مهر
طرفهچشماندازِ شاد و شاهدِ زرتشت،
یا پریزادیچمانسرمست
در چمنزارانِ پاکو روشنِ مهتابمیبیند
روشنیهایدروغینی
کاروانِ شعلههایِ مردهدر مرداب
بر جبینِ قدسیِ محرابمیبیند
یاد ایّامِ شکوهو فخر و عصمترا،
میسراید شاد،
قصةغمگینغربت را
هان، کجاست؟
پایتختاینکجآئینقرنِ دیوانه؟
با شبانِ روشنشچونروز،
روزهایتنگو تارش، چونشباندر قعرِ افسانه
با قلاعِ سهمگینِ سختو ستوارش،
با لئیمانهتبسمکردنِ دروازههایش، سرد و بیگانه
هان، کجاست؟
پایتختِ ایندژ آئینقرنِ پرآشوب
قرنِ شکلکچهر
بر گذشتهاز مدارِ ماه،
لیکبسدور از قرار مهر
قرنِ خونآشام،
قرنِ وحشتناکتر پیغام،
کاندرانبا فضلةموهومِ مرغِ دور پروازی
چار رکنِ هفتاقلیمِ خدا را در زمانیبرمیآشوبند
هر چههستی، هر چهپستی، هر چهبالایی
سخت میکوبند
پاک میروبند
هان، کجاست؟
پایتختاین بیآزرم و بیآیین قرن
کاندرانبیگونهایمهلت
هر شکوفهیْ تازهرو بازیچةباد است
همچنانکهحرمتِ پیرانِ میوهیْ خویشبخشیده
عرصةانکار و وهنو غدر و بیداد است
پایتختِ اینچنینقرنی
کو؟
بر کدامینبینشانقلّهست،
در کدامینسو؟
دیدبانانرا بگو تا خوابنفریبد
بر چکادِ پاسگاهِ خویش، دلبیدار و سر هشیار،
هیچشانجادوییِ اختر،
هیچشانافسونِ شهرِ نقرةمهتابنفریبد
بر بهکشتیهایِ خشمِ بادباناز خون،
ما، برایِ فتحسویِ پایتختِ قرنمیآییم
تا کههیچستانِ نُهتویِ فراخِ اینغبارآلودِ بیغمرا
با چکاچاکمهیبِ تیغهامان، تیز
غرّش زهرهدرانِ کوسهامان، سهم
پرّشخارا شکافتیرهامان، تند؛
نیکبگشاییم
شیشههایعمر دیوانرا
از طلسمقلعةپنهان، ز چنگِ پاسدارانِ فسونگرشان،
جَلد برباییم
بر زمینکوبیم
ور زمینگهوارةفرسودةآفاق
دستِ نرمِ سبزههایشرا بهپیشآرد،
تا کهسنگاز ما نهاندارد،
چهرهاشرا ژرفبشخاییم
ما
فاتحانِ قلعههایِ فخرِ تاریخیم،
شاهدانِ شهرهایِ شوکتِ هر قرن
ما
یادگارِ عصمتِ غمگینِ اعصاریم
ما
راویانِ قصههایِ شاد و شیرینیم
قصههایِ آسمانِ پاک
نورِ جاری، آب
سردِ تاری، خاک
قصههایِ خوشترینپیغام
از زلالِ جویبارِ روشنایّام
قصههایبیشةانبوه، پشتشکوه، پایشنهر
قصههایِ دستِ گرمِ دوستدر شبهایسردِ شهر
ما
کاروانِ ساغر و چنگیم
لولیانِ چنگمانافسانهگویِ زندگیمان، زندگیمانشعر و افسانه
ساقیانِ مستِ مستانه
هان، کجاست؟
پایتختِ قرن؟
ما برایفتحمیآییم،
تا کههیچستانْشبگشاییم
اینشکستهچنگِ دلتنگِ محالاندیش،
نغمهپردازِ حریمِ خلوتِ پندار،
جاودانپوشیدهاز اسرار،
چهحکایتها کهدارد روز و شببا خویش
ایپریشانگویِ مسکین! پردهدیگر کن
پوردستانجانز چاهِ نابرادر در نخواهد برد
مُرد، مُرد، او مُرد،
داستانِ پورِ فرّخزاد را سر کن
آنکهگویینالهاشاز قعر چاهیژرفمیآید
نالد و موید،
موید و گوید:
آه، دیگر ما
فاتحانِ گوژپشت و پیر را مانیم
بر بهکشتیهایِ موجِ بادباناز کف،
دلبهیادِ برّههایفرّهی، در دشتایّامِ تهی، بسته،
تیغهامانزنگخورد و کهنهو خسته،
کوسهامان جاودانخاموش،
تیرهامانبالبشکسته
ما
فاتحانِ شهرهایِ رفتهبر بادیم
با صداییناتوانتر زانکهبیرونآید از سینه،
راویانقصههایِ رفتهاز یادیم
کسبهچیزی، یا پشیزی، برنگیرد سکّههامانرا
گوییاز شاهیستبیگانه
یا زمیریدودمانشمنقرضگشته
گاهگهبیدار میخواهیمشد زینخوابِ جادویی،
همچو خوابهمگنانِ غار،
چشممیمالیمو میگوئیم: آنک، طرفهقصرِ زرنگارِ صبحِ شیرینکار
لیکبیمرگاستدقیانوس
وای، وای، افسوس
تهرانمهر ۱۳۳۶
بخارا ۷۵، فروردین ـ تیر ۱۳۸۹
د. عهبدوڵڵا ئهبریشهمی
ئێمهی کورد که بێدهسهڵات و بێبهری له مافی چارهنووسین، بۆخۆمان له ههموو کهس تاوانبار ترین! ئێستاش، بهتایبهت ئێمهی کوردی ڕۆژههڵات، پڕۆگرامێکمان بۆ داهاتوو نییه، ڕێککهوتن لهئارادا نییه، وهک ڕابردوو ههر ڕهمهکی دهبزووینهوه.
د. عهبدوڵڵا ئهبریشهمی
ئاماژه
لهم وتارهدا بابهتگهلی پێوهندیدار به چهمکی ئایین و دهوڵهت - که له وتار و نووسراوهکانی کوردیدا دهبیندرێن- تا ڕادهیهک شیکراونهوه.
1. ئایین وهک "بیر و بڕوا و باوهڕ" لهسهر شتی تاک و کۆ گرێدراوه. ئایدۆلۆژیش، ههروهها لائیسیته و سێکۆلاریسم، لهو مهودایهدان؛ ئهوهش ڕوونه که ئایدۆلۆژی وهک ئایین گرێدراوی سروشتی مرۆڤ نییه، لهو ڕوانگهوه دهوڵهت دیاردهیهکی تایبهت به "کۆمهڵگه و شارستانییهت"ـه.
ئهگهرچی ئایین و ئایدۆلۆژی جیاوازییهکی بنچینهییان لهگهڵ دهوڵهت ههیه، بهڵام زۆر جار بهیهکهوه گرێدراون. ئهو گرێدراوییه بۆته هۆی ئاڵۆزی چهمکهکان له بابهتگهلی کۆمهڵایهتی و سیاسیدا. وا دیاره گریدرانی دهسهڵات (دهوڵهت) به ئایین یان ئایدۆلۆژی، زۆرتر بۆ مهبهستی دژ به دیموکراسی (وهک پاوانخوازی و داگیرکهری) خۆی نواندووه. ئهوهش بهرچاوه که له چهمکی دیموکراسیدا ئایین و ئایدۆلۆژی مافی تاک و کۆمهڵ پێشێل ناکهن.
2. له هێندێک وتار و بۆچووندا دهگوترێ: هاوسێکانی کورد بهبۆنهی ئایینی ئیسلام، زۆر جار هێرشیان هێناوهته سهر کورد. لهو باسهدا چهمکهکان لێکدراون، پێویستیان به پشکنینهوه ههیه: بهر له مستهفا کهماڵ، دهوڵهتی عوسمانی به ناو ئیسلامی بوو. مستهفا کهماڵ سیستهمی دهسهڵاتی گۆڕی و کردی به لائیک، بهڵام تا ئێستا دهوڵهتی لائیک پتر له ئیسلامی مافی چارهنووسی گهلی کوردی پێشێل کردووه. له واقعدا بێدهسهڵاتی کورد له ئایین نییه، بهڵکو پتر لهو دوو چهمکهی ژێرهوهدایه:
ئـ) داگیرکهری و فرهخوازی ئهو دهوڵهتانهی بهسهر کورددا زاڵن و پشتیوانهکانیان.
ب) نائاگایی، ناڕێکی، ناکۆکی، بێبهرنامهیی و کاری ڕهمهکی جهماوهری کورد.
3. ئهو بزاڤهی دهسهڵاتدار بۆلای داگیرکهری و پاوانخوازی هاندهدا، ئایین و ئایدۆلۆژیش دهکاته ئامرازێک بۆ گهیشتن به مهبهستی خۆی. ئیسلام نهیگوتووه عهرهب یان تورک یان عهجهم دهبێ بهسهر کورددا زاڵ بن. له ڕوانگهی ئایینی ئیسلامهوه کورد وهک هاوسێکانی موسوڵمانه و دهتوانێ خاوهنی مافی چارهنووسی خۆی بێ. ئهگهر داگیرکهر و فرهخوازان مافی کوردیان پێشێلکردووه، بۆچی خۆمان فریو بدهین؟ با مهبهستهکان ئاڵۆز نهکهین و تاوانبار بزڕ نهکهین. کورد تهنیا بههیوای بڕیارهکانی مافی مرۆڤ ڕزگار نابێ. باشتره له بابهتهکان زۆر وردبینهوه؛ ئیرادهی ڕزگاربوون له خۆدا پتهوتر بکهین.
بۆ گهیشتن به مافی خۆمان، باشتره دوو چهمک لهبهرچاو بگرین:
ئـ) ئامادهیی، ئاگایی و ڕێکی زۆرینهی خهڵک،
ب) بهرنامهی ههڵسهنگێندراو و خۆپاراستن له کار و بیری ڕهمهکی.
4. وهک ئاماژهی پێکرا، پێشێلکردنی مافی مرۆڤ، له ملهۆڕی و دژ به دیموکراسیبوون سهرههڵدهدا نهک له ئایین. داگیرکهرانی ئهوروپایی له سهردهمی هروژمی خاچههڵگران (سهدهی 11 ز.) دهستیان به هێرشی داگیرکهرانه کرد. دواتر له سهردهمی ههوهڵی ئیستعمارگهریدا ڕهشپێستهکانیان به کوشتن و بڕین، بهدیل دهبرد بۆ ئهمریکا و سوورپێستهکانیان لهنێوبرد، ئایینی مهسیحیشیان بهسهردا داسهپاندن. لهو پڕۆسانهدا ئایینی مهسیحی تاوانباره یان بزاڤی داگیرکهری؟ دیاره که لهو چهشنه پڕۆسانهدا ئایین و ئایدۆلۆژی ئامرازێکن بهدهست داگیرکهران و پاوانخوازانهوه. بڕوانه هیتلهر و مۆسولێنیی ڕهگهزپهرست چیان کرد! لێنین و ستالین و مائۆ و... ههر یهکهی دهسهڵاتیان به خوێندنهوهی تایبهت به خۆیان له "مارکسیسم" گرێدابوو. ستالین به میلیۆنان ئهو خهڵکانهی کوشت که وهک وی "مارکسیسم"یان لێکنهدهداوه. لایهنگرانی ئایینهکانیش ههروان: پڕۆتێستان و کاتۆلیک، شیعه و سوننه و... بهڵام ههموو ڕهگهزپهرستێک نابێته هیتلهر، ههموو کۆمۆنیستێکیش نابێته پۆڵپۆت، ههر مهسیحیهکیش بۆ هێرشهێنان خاچ ههڵناگرێ و ههموو موسوڵمانهکانیش ئهلقاعده و تالهبان نین.
بڕوانینه مێژووی سهرههڵدانی ئیسلام: پێغهمبهر (د.) که له مهککه تاراندرا، له مهدینه وهریانگرت و بوو به ڕێبهر. به ڕێنوێنی وی سیستهمێک دامهزرا که به قهولی ئالبیر شاندۆر تاڕادهیهک چهمکی سۆسیالیستی ههبوو[1]. بنهمایهکی ماڵ و سامان به ناوی بهیتولمال وهک بنکهیهکی یارمهتی کۆمهڵایتی وهگهڕکهوت. دوای پێغهمبهر (د.) خهڵک (له شهرایتی ئهو سهردهمدا موهاجیر و ئهنسار) بۆ ههوهڵ جار توانیان له دانانی سهرۆکی گشتی (میری موئمنان)، به چهشنیک هاوبهش بن. خهڵک توانیان له میری بهیعهت پێکراو ڕهخنه بگرن، ڕای خۆیان لهسهر مهبهستگهلی کۆمهڵایهتی دهرببڕن... ئهو ڕهوته تا ئهو کات له ڕۆژههڵات نهدیترابوو. زۆرتر ئهو پڕۆسهیه بوو به هۆی پهرهگرتنی ئایینی ئیسلام. بهڵام کاتێک معاویه بۆ داگیرکردنی دهسهڵات جموجووڵی دهستپێکرد، بناغهی سیستهمی نیوسهدهی پێشووی ئیسلامی تێکدا و سهرلهنوێ سیستهمی کۆنی پاتشایهتی - بهڵام تێکهڵاو به ئایینی ئیسلام ی- دامهزراندهوه. لهو ڕهوتهشدا ئیسلام تاوانباره یان پاوانخوازی و داگیرکهری؟ له سهردهمی معاوهیهوه تا ئهوڕۆ، ئایینی ئیسلام زۆرتر وهک ئامرازێک بۆ داسهپاندنی دهسهڵاتی ملهوڕانه کهڵکی لێوهرگیراوه.
5. پاش سازدانی دهوڵهتی شیعه له ئێران (شا ئیسماعیل 1501 ز.) دهوڵهتی عوسمانییش بۆ بهربهرهکانی دهسهڵاتی تازهپهیدابووی شیعه، خۆی به خهلیفهی ئیسلام (سوننه) ناساند[2]. بهر لهو زهمان، عوسمانییهکان بهڕوونی ئیدعایهکی وایان نهبوو. له واقعدا کردهوهی ئهو دوو دهوڵهته - به ناو ئیسلامییه - چ پێوهندییهکی به ئایینی ئیسلامهوه نهبوو. شهڕی نێوان سهفهوی و عوسمانی - که 400 ساڵ لهسهر خاکی کوردستان درێژهی پێدرا، بهر لهوهی لهسهر ناکۆکی مهزههبی شیعه و سوننه بێ، شهڕی داگیرکهری له بن دروشمی خاچ و کهوانی مانگ (هلال) بوو. نیو سهده پێش شائیسماعیل، ئوزون حهسهنی ئاق قۆینلوو، باپیری شائیسماعیل (له دایکهوه)، لهلایهن مهسیحییهکانی ئهوروپا و ترابۆزان، بهدژی عوسمانی هاندرابوو بۆ کردنهوهی جهبههی شهرق. (دهسپینا خاتوون، شازادهی تڕابۆزانی بهو شهرته مێردی به ئوزون حهسهن کردبوو که ههر مهسیحی بمێنێ و له دهسهڵاتدا مافی لایهنگری له مهسیحییهکانی ههبێ). سهفهوێکان که له نهنکهوه به ڕهچهڵهک مهسیحی بوون، به ڕادهیهک لایهنگری ئهوان بوون که زۆر جار فهرماندهی هێزی سهفهوی له شهڕ دهگهڵ عوسمانی، مهسیحی بوون! ئهو زنجیره شهڕه دزێوانه بۆ ئهوروپا وهک دهرفهتێک بوون بۆ وهگهڕکهوتنی ڕێنێسانس و پشوویهک، له بهرامبهر هیرشی لهشکری داگیرکهری عوسمانی بۆسهر ئهوروپا له جهبههی غهرب. بهڵام جهبههی شهرق له خاکی کوردستاندا بهڕێوهدهچوو. ئهو شهڕانه بوون به هۆی تاڵان و کوشتار و دهربهدهری گهلی کورد[3].
6. مێژوو نیشان دهدا ئهگهر کورد له گهلانی هاوسێ پتری خزمهت به ئیسلام نهکردبێ کهمتری نهکردووه. دیاره کاتێک پێی ئایینی ئیسلام بێتهگۆڕی، هیچ گهلێک و دهسهڵاتێک ههقی ئهوهی نییه به ناوی پاراستنی ئیسلام مافی چارهنووسی گهلی کورد پێشێل بکا. سهرداری گهورهی کورد، سهلاحهدین ئهیوبی، قودسی لهژێر دهسهڵاتی ههشتا ساڵهی خاچبهدهستان دهرهێنا و لهشکری ئینگلیس و فهڕهنگییهکانی وهدهرنا. ئهو ئهفسهرهی ئینگلیسی که له شهڕی یهكهمی جیهانی گهیشته دیمهشق، پێی لهسهر گۆڕی سهلاحهدین کوتا و گوتی: "سهلاحهدین، ئێمه هاتینهوه! بهڵام ئهو جار کێ ههیه له قودس وهدهرمان بنێ؟!"
کوردان له باری فهرههنگیشهوه زۆریان خزمهت به ئیسلام کردووه. له قهولی ئیمام موحهمهدی غهزالی دهگێڕنهوه که گوتوویهتی: "فهرههنگی ئیسلام لهسهر بناغهی متاڵای چوار بهرهی زانایان دامهزراوه. سێ بهره لهو زانایانه کوردستانی بوون:
1. ئامێدی و دیاربهکری
2. شارهزووری و ههڵهبجهیی
3. دینهوهری و کرماشانی[4].
7. بهڵام تا ئهو کاتهی کورد بۆخۆی ههوڵ نهدا ئهو قسانه ( که چ دهسهلاتێک نابێ مافی چارهنووسی گهلی کورد پێشێل بکا و...) له مهودای شوعار تێناپهڕن. مێژووی کورد لهو ناوچهیهدا نیشان دهدا که هاوسێکان داگیرکهرن، ئهوان زۆر پێش تر له کورد له چهمکی دنیا و دهوروبهر ئاگادار بوون. بۆ نموونه له سهدهی 5ی کۆچی/ 11 زایینی، تورکانی به ناو سهلجووقی هروژمیان کرده سهر کوردستان و خهرێک بوون بناغهی گهورهترین دهسهڵاتی ڕۆژههڵات دابمهزرێنن. ئهو کارهشیان کرد. بهڵام لهو سهردهمدا ئهحمهد، کوڕی مهروان، له بنهماڵهی پاتشایانی کورد - که پایتهختهکهیان دیاربهکر بوو- خاوهنی حهرهمسهرایهک بوو که 366 ژنی تێخزاندبوو! وێدهچێ ئهو پاتشا کورده ههر بهوه دڵخۆش بووبێ که خهلیفهی عهباسی له بهغدا لهقهبی "ملک العادل ناصرالدوله"ی پێبهخشیبوو!
لهلایهکی دیشهوه ئهو سهردهم کوردیش ئهو چهک و چۆڵهی له بهردهستدا بوو که هاوسێکان بهدهستیانهوه بوو! بهڵام بیر و بۆچوونیان لێک جیابوو! دیاره جێی شانازییه کورد داگیهکهر نهبووه، بهڵام جێی شهرمهزاریشه که نهیتوانیوه دهسهڵات و سهربهستیی خۆی بپاریزێ.
8. کوردان له سهدهی (11 ز.) تا سهرهتای سهدهی 16 ز، بۆ ماوهی 500 ساڵ ههر لهژێر پهلاماری تورکان و مهغولاندا بوون. لهو ماوهیهدا پتر له 30 ناوچهی میرنشینی کورد، خاوهن دهسهڵات بوون. بهڵام ئهو میرانه قهت نهکهوتنه ئهو بیره که یهکبگرن و دهسهڵاتێک، کۆنفێدراسیۆنێک به ناوی "کوردستان" دابمهزرێنن. (پێویسته ئهوهش بگوترێ زۆر جار عهشایری کورد، له چهشنی کۆنفێدراسیۆن یهکیان دهگرت). بهڵام میرهکان ئهو کارهیان نهکرد. کاتێک که شائیسماعیل دهسهڵاتی بهدهستهوهگرت (1501 ز.) ههموو میره کوردهکان تهواو سهربهخۆ بوون. بهر له شهڕی چاڵدران 1514، سوڵتان سهلیم عوسمانی به یارمهتی حهکیم ئیدریسی بتلیسی زانای، بهناوبانگی کورد، زۆرتری میره کوردهکانی - که ترسیان له شائیسماعیل ههبوو - بۆلای خۆی ڕاکێشا و پهیمانی دهگهڵ بهستن که میره کوردهکان له وهڵاتی خۆیان سهربهخۆ بن، بهڵام له شهڕدا یارمهتی سوڵتانی عوسمانی بدهن و دیارییشی بۆ بهرن!
ئهولیا چهڵهبی له سهفهرنامهکهی خۆیدا لهمهر ناوچهی دیاربهکر دهنووسێ: "پاتشای دیاربهکر له وهڵامی سوڵتان سهلیم دا گوتی چهلێ بڕۆ دهگهڵ شائیسماعیل شهڕ بکه، ئهگهر سهرکهوتی، جا وهره دهگهل 200 ههزار سهربازی کوردی من ڕووبهڕو بهوه! بهڵام پاش تێکشکانی شائیسماعیل، سوڵتان سهلیم دهگهل حهکیم ئیدریس و هیزه کوردهکانی هاوپهیمانی سوڵتان سهلیم، دیاربهکریان ئابڵۆقه دا و میریش چی پێنهکرا[5]."
لێرهدا پێویسته ئهوهش بگوترێ: وهڵاتی کوردان و ڕۆژههڵاتی ئاناتۆلی، بهر له ڕێککهوتنی میره کوردهکان دهگهڵ سوڵتان سهلیم، له ژێردهستی عوسمانیدا نهبوون. عوسمانی به شهڕیش وهڵاتی کوردانی داگیر نهکرد[6] بهڵام دواتر دهوڵهتی زۆرداری عوسمانی پهیمانهکهی دهگهڵ کوردان لهژێرپینا...
بهکورتی: ئێمهی کورد که بێدهسهڵات و بێبهری له مافی چارهنووسین، بۆخۆمان له ههموو کهس تاوانبار ترین! ئێستاش بهتایبهت ئێمهی کوردی ڕۆژههڵات، پڕۆگرامێکمان بۆ داهاتوو نییه، ڕێککهوتن لهئارادا نییه، وهک ڕابردوو ههر ڕهمهکی دهبزووینهوه. بێگومان هێچ جووڵانهوهیهکی کۆمهڵایهتی بهتایبهت لهو عهسرهدا، ئهگهر له مهودای دیموکراسی و بڕوا به بنهماکانی مرۆڤایهتی وهک حهقیقهت، عهداڵهت و مهدهنیت نهبێ، ههتاسهر سهرناکهوێ!
یهشـــو بمینه لامــان مـــــــهر ئیــــــره بیــــاوانه
ئامــــان وه تۆ هـــاوردم ، دی باڵ و پهڕم نهشکن
چــــۊ کـــۆتر زهخمیگم هــــامـــــــهلێو ئی بانه
عـــۆمـــریگهچــــهوه ریتم ، پامــــاڵ جــــــوانیتم
بیلا که دهمـــێ تهڕ کــهم لهو چک چک زوڵفــانه
کهم بــــۊش بچم دیره ، ئهر مـــردمه چۊ هیلــم
ئاخه شهویهکهت خیســــه لهی وهخت زمستانه
ئهی داد جوانیمان ، چـــــۊ نهقش ســـهراوی بی
خـــــاوێ بی و تاوێ بی ئی هـــــهور وههـــارانه
تا گیان نهکهنی عۆمرێ راحهت نیهگری ئهیدڵ
بهختت بسزێ سهد جـــار مـــردن مهگهئاسانه
دنیا ئهگه ویران بوو ، رخــم له چه چوو « پهرتهو»
دهرویشــــم و ئاوارهمــــاڵم وه ســــهر شـــــانهبه دهربهدهری یان له ماڵی خۆم له شاری عهرهب له ئێران له ڕۆم
کۆک و پۆشته بم ، ڕووت و ڕهجاڵ بم کۆشکم دهقات بێ وێرانه ماڵ بم
ئازا و ڕزگار بم شادان و خهندان یان زنجیر له مل له سووچی زیندان
ساغ بم ، جهحێڵ بم بگرم گوێ سوانان یان زار و نهزار له نهخۆشخانان
دانیشم لهسهر تهختی خونکاری یان له کۆڵانان بکهم ههژاری
کوردم و له ڕێی کورد و کوردستان سهر له پێناوم گیان لهسهر دهستان
به کوردی دەژیم ، به کوردی دەمرم به کوردی دەیدەم وەرامی قەبرم
به کوردی دیسان زیندوو دهبمەوە لەو دنیاش بۆ کورد تێ هەڵدەچمەوە
مهارت جديد
اما مهارت جديد! قبلاً گفتيم كه بايد استعدادهاي نهانيت را شكوفا كني و از سرمايه ي عمرت كمال بهره را ببري . به همين علت يك راه دستيابي به دانش ، خوب مطالعه كردن است . يك روش جديد كه حتماً درباره اش مطالبي شنيده و يا خوانده اي « تند خواني » است . تند خواني فوايدي دارد كه در زير به آن اشاره مي كنيم :
تند خواني ، به زندگي انسان تحرك و پويايي خاصي مي بخشد و او را با « سرعت عمل » همراه مي كند . تند خوان شدن محال نيست و با تمرين ، تلاش و تربيت چشمها ، امكان پذير است .
ممكن است تو تا امروز با سرعت كم و درك اندك ، مطالب را مي خواندي و شايد فكر كرده اي كه روش درستي را پيش گرفته اي ؛ اما كند خواني كمكي به درك عميق تو نمي كند و نبايد باور كني كه هركس آهسته تر مي خواند ، پس بهتر مي خواند . كند خواني لذت مطالعه را ازتو مي گيرد .
درك مطلب افرادي كه به طور متوسط ، بين 250 تا 300 كلمه در دقيقه مي خوانند ، در حدود 60 تا 70 درصد است ؛ اما همين افراد به راحتي مي توانند سرعت خواندن خود را به 400 تا 1000 كلمه در دقيقه افزايش دهند ، بي آن كه ذره اي از درك مطلب كاسته شود .
تند خواني باعث مي شود تا مطالب كم اهميت را زود بشناسي و بر مطالب مهم ، تاكيد ورزي . براي يادگيري اين مهارت بايد ابتدا سرعت خودت را به دست آوري براي اين كار از كسي بخواه با ساعتي كه عقربه ثانيه شمار دارد ، خواندنت را اندازه بگيرد . نخست حدس بزن كه چه مقدار لغات در متن وجود دارد و در در چه مدتي مي تواني آن را بخواني . آنگاه از دوستت بخواه ، مثلاً پس از سه دقيقه به تو بگويد وقتت تمام شده است . بايد پيش از اعلام پايان وقت ، تمام متن را خوانده باشي .
در اين مرحله ، هدف ، شكستن زمان است . البته سرعت خواندن با توجه به متن هاي مختلف ، متفاوت مي شود .
اكنون با روش زير ، سرعت خواندنت را محاسبه كن :
1- وقتي كه ثانيه شمار ساعتت به عدد شصت رسيد ، زمان را دقيقاً به خاطر بسپار؛
2- مطلب مورد نظر، مثل كتاب درسي و... را بدون حركت لب ها بخوان ؛
3- بلافاصله بعد از اين كه مطلب به پايان رسيد ، زمان پايان خواندن را با دقيقه ها و ثانيه ها يادداشت و همه را به ثانيه تبديل كن ؛ مثلاً ، مطلب را درهفت دقيقه و يازده ثانيه خوانده اي ، اين مدت برابر با 431 ثانيه است ؛
4- تعداد كلمه هاي متن را بشمار ؛ مثلاً مطلب تو 2720 كلمه است . اين تعداد را بر طول مدت زمان خوان (431) تقسيم و بعد در عدد شصت ضرب كن . بااين كار ، سرعت خواندنت - كه 33 كلمه در دقيقه باشد - به دست ميآيد .
تذكر : تنها با تمرين و عادت دادن چشم به حركت سريع ، نمي تواني به تند خواني مطلوب دست يابي ، بلكه بايد انگيزه خواندن را در خودت ايجاد كني و در صورت قدرت ، امكانات زيادتري را د راختيار بگيري .
كوشش من بر اين است كه نشان دهم تند خواني منافاتي با درك صحيح وخوب ندارد .
تو بايد اين هدف و مقصد روشن و معقول را تا آخر بحث در نظر داشته باشي كه سه صفحه خوانده ودرك شده ، بهتر از يك صفحه اي است كه خوانده و درك نشود ومقدار زماني هر دو يكي باشد .
در تند خواني ، بايد كتاب را به گونه اي ورق زد كه مكثي در آن نباشد و از به هدر رفتن وقت جلوگيري كند . از اين رو صفحات كتاب بايد از هم جدا باشند و به هنگام مطالعه ، با يك دست چشم را هدايت كن و با انگشت سبابه دست ديگر ، از بالاي صفحه ، ورق را برگردان . از اين روش ، راست دستان و چپ دستان به يك اندازه مي توانند استفاده كنند .
يادت باشد كتابي كه به دستت مي رسد نياز به يك بررسي مقدماتي دارد . كتاب را به سرعت ورق بزن و به سوال هاي زير پاسخ بده :
1- ساختمان كتاب چگونه است ؟
2- مطالب مهم كدام است ؟
3- آيا قبلاً چيزي درباره اين مطلب و يا مطالب مي دانستي ؟
4- مباحث آن تا چه مقدار مشكل است و مطلب ، دشوار طرح شده است يا آسان؟
مطالعه را با رسم « درخت حافظه » آغاز كن . ابتدا براي خودت مشخص كن كه چه اندازه از كتاب را مي خواهي ياد بگيري . روش درخت حافظه ، از نظر اثرگذاري در يادگيري ، كارآرايي بسيار بالايي دارد . براي اين كاربايد عنوان كتاب يا هر بخش را ريشه درخت فرض كني و آن را درون يك مربع ، دايره ، مستطيل و يا هر شكل هندسي دلخواه ديگري قرار بده و آنگاه عناوين اصلي و فرعي را روي شاخه هاي اصلي و فرعي بنويس .
در اين روش از هر دو نيمكره مغزت به خوبي استفاده مي كني .
در تند خواني ، بايد حتماً با دست بخواني ؛ چون اين كار ، مانع از برگشت دوباره خواني مي شود . پس خيلي ساده ، نوك انگشت خودت را ، زير اولين كلمه بگذار و با سرعت به جلو حركت كن ، سپس انگشت را در آخر هر سطر بردار و زير خط بعدي بگذار و به خواندن ادامه بده . با چشمهايت مستيقماً بالاي نوك انگشتانت را بخوان و بالا رفتن سرعت خودت را ببين . فراموش نكن كه به هيچ وجه نبايد از مداد ، خط كش و يا چيز ديگري استفاده كني .
به هيچ وجه در حال مطالعه ، واژه ها را آرام آرام د رذهنت تلفظ نكن . اگر چنين حالتي داري ، بايد بلافاصله آن را ترك كني . هدف تند خواني ، انتقال مستقيم مفاهيم ، به ذهن تو است تا منظور نويسنده را بي آن كه لغت ها را در ذهنت تكرار كني دريابي . اين را بدان كه واژه ها وسيله اي براي انتقال معاني هستند و وقتي تو ، جان كلام را دريافتي ، لازم نيست معناي تك تك كلمات به كار رفته در جمله را بداني . پس تو بايد در پي يافتن معناي كامل جمله باشي و نه معناي هر كلمه . ترك « درون خواني » مشكل است ، اما محال نيست . يكي از راه ها ، ديدن جمله به جاي كلمه است . تو بايد با تمرين ، اين مهارت را بياموزي تمرين و باز هم تمرين .
مساله ديگر ، علامت گذاري در صفحات كتاب است . اغلب آدمهاي باسواد ، با روش هاي غلط اين كار را مي كنند . تو خود ديده اي و من ديگر نيازي نمي بينم تا روشهاي اشتباه را مطرح كنم ؛ اما روش مناسب را الآن ياد مي گيري :
هر وقت به موضوعي مهم برخوردي علامت تيك در كنار صفحه قرار بده . اين كار هم نكته ي مهم را مشخص مي كند و هم بعدها در صورتي كه نياز نداشته باشي ، به راحتي مي تواني اثرش را پاك كني .
اگر در مطالعه مجدد كتاب ، همان مطلب علامت گذاري شده ، مهم به نظرت آمد يك علامت تيك ديگر براي تاكيد بگذار . هنگام مطالعه ، سوالهاي زير كمك مي كند تا كتاب را بسنجي :
• آيا به روشني ، هدف نويسنده را دريافته اي ؟ اگر نه ، مقدمه آن كتاب را بخوان
• آيا فهميده اي كه نويسنده چگونه مطلب را آغاز كرده است ؟ روش كلي او در عرضه مطلب چگونه است ؟ نكته هاي اصلي و فرعي كدامند ؟ براي پاسخ به اين سوال ها فهرست كتاب را بررسي كن .
• نتيجه گيريهاي نويسنده چيست ؟ آيا با آن موافقي ؟ چرا نويسنده به چنين نتايجي رسيده است ؟ به نظر تو نويسنده در چه زمينه هايي ضعيف است ؟ آيا در برداشت هاي او ضعف هست يا در نتيجه گيري هاي او ؟
• اين نويسنده را با نويسنده ي ديگر - كه قبلاً از او كتابي خوانده اي - مقايسه كن . آيا كتاب ، مطلب تازه اي عرضه كرده است ؟ آيا چيزهاي ديگري كه خوانده اي ، اين مطالب را تاييد مي كند يا رد ؟ چگونه و در چه مواردي ؟
• آيا مي تواني ارتباطي منطقي بين مطالب كتاب با يادداشت هاي قبلي ات برقرار كني ؟
صحبت ديگر من در تند خواني ، روي يادآوري است . در پژوهشها ثابت شده است كه اگر 20% وقت خودت را صرف خواندن كني و 80% ديگر را به يادآوري بپردازي ، موثرتر از آن است كه تمام همت خودت را بر روي خواندن بگذاري . يادت باشد كه با طوطي وار خواندن كتاب ، به قافله دانش صحيح نخواهي رسيد . راه درست يكي است و بقيه مسيرها به بن بست يا پرتگاه ختم مي شود .
سرعت در تند خواني ، چيزي است كه مرتب بايد مد نظر باشد . اين را متوجه شدي كه هر كسي مي تواند تند خوان شود ؛ اما اگر هنوز اندكي شك داري ، توصيه مي كنم مدتي فكر كني . ببين ، تو عادت كرده اي كه با سرعتي بين 80 تا 300 كلمه در دقيقه بخواني و چنين سرعتي را براي خودت عادي بداني و اشكالي هم در آن نبيني ؛ ولي اگر آموزش ديده بودي كه با سرعت 400 كلمه در دقيقه بخواني ، به آن عادت مي كردي و آن را ، سرعت معمولي مطالعه اي مي دانستي
پس براي ياد گرفتن اين مهارت ، بايد خوب وقت بگذاري و تمرين كني . شعاع ديد نيز شاخه ديگر اين مهارت است . گسترش ميدان ديد ، يكي از راه هاي موفقيت تو در تند خواني به حساب مي آيد . تو قبلاً عادت كرده بودي هربار فقط يك يا دو كلمه را ببيني ، در حالي كه بايد در يك نگاه ، چند لغت يا يك جمله را يك جا ببيني و بخواني . لازم نيست همه كلمات را به طور دقيق بخواني ، بلكه مي تواني فقط لغت هاي مفيد و معنادار را بخواني واز خواندن بقيه ، چشم پوشي كني .
بنابراين ، تقريباً 50% لغت ها را بايد بخواني ، مگر اين كه مطلب داراي فرمول باشد . چشم هايت در يك نگاه از تمامي كلمات فيلمبرداري مي كند و بلافاصله به مغز مي فرستد . لذا نگراني ، اضطراب و ترس از نفهميدن را از خودت دور كن و به خود بقبولان كه ميتواني و كار نشد ندارد .
كلمات كليدي
شناختن كلمات كليدي ، در گسترش ميدان ديد بسيار موثر است ؛ اما به دست آوردن كلمات فقط از طريق تجربه امكان پذير است . كلمات كليدي ، رمزهايي براي رسيدن به دنياي وسيع معاني و واژه هاست . تو مي تواني از آن ، پلي بسازي و به دشت وسيع كلمات و معناها دست بيابي . مغز انسان از آن چه مي شنود و درك مي كند ، تنها ، كلمات و تصاوير كليدي را دريافت مي كند واساساً فراخواني ذهني را د رقالب جملات ، ظاهر نمي كند ؛ زيرا فقط يك تا ده درصد كلماتي كه مي شنوي ، ضروري و كليدي هستند و بقيه ، تكرار مكررات است و زايد .
براي آن كه مطلب بالا را باور كني ، همين حالا بدون اين كه بقيه مطلب را بخواني ، روي تكه اي كاغذ ، تمامي جملات ده كلمه اي يا بيشتر از آن را كه تا به حال شنيده اي يا خوانده اي يا گفته اي بنويس . اين جملات بايد كلي باشند و نه جملاتي كه بر اثر تكرار فرا گرفته اي ؛ مثل سرودها ، اشعار و ... ؛ احتمالاً نتواني بيش از چند جمله را به ياد آوري ؛ ولي آيا مي داني كه تعداد جملاتي كه با آن سرو كار داري از ده ها ميليون جمله نيز فراترمي رود ؟
تو وقتي با كسي صحبت مي كني ، تجسم كن كه آيا جملات به ترتيب ، در رديف هاي طولاني ايستاده اند و منتظر فرمان خروج هستند ؟ به هيچ وجه! تو فقط مفاهيم و كلمات كليدي را در ذهن داري كه با آنها هر تعداد جمله اي كه بخواهي براي بيان انديشه هايت مي سازي .
انتخاب كتاب
يك مطلب بسيارمهم در بحث كتاب و كتابخواني ، انتخاب كتاب است . آيا تا امروز بر مبناي خاصي كتاب هاي مورد مطالعه ات را انتخاب كرده اي ؟ يا اين كه به طور اتفاقي كتاب مطالعه مي كني ؟ تو خود بهتر مي داني كه در اين دنيا هيچ كاري تصادفي نيست ؛ حتي تصادف ها واتفاق ها ، برنامه اي مشخص و معين براي خود دارند ؛ اما با عينك مخصوص مي توان آن ها را ديد و فهميد .
تو همين طور كه با حساب و كتاب به مدرسه يا محل كار مي روي ، غذا مي خوري و بسياري از كارهاي ديگر را انجام مي دهي ، بايد از اين پس هم با حساب و طبق يك اصول خاصي ، كتاب هاي مورد مطالعه ات را انتخاب كني .
اين كار ، ابتدا به نظرت سخت مي آيد . ممكن است به شوخي هم بگيري و بگويي « اي بابا ، انتخاب كتاب كه برنامه نمي خواهد!» ؛ ولي همان طور كه گفتم : هيچ كاري در اين دنيا ، اتفاقي نيست و تو نبايد خودت را به دست گردباد جهالت بسپاري و بي اختيار به هر طرف بروي و سر از ناكجاآباد درآوري ؛ بلكه بايد اين نكته را فراموش نكني كه انسان ، وظيفه دارد در مسير تكامل قرار گيرد و راه را طبق رهروان صالح بپيمايد .
قبل از ادامه بحث بايد به نكته اي توجه داشت ، به هيچ عنوان تحت تاثير طرح روي كتاب قرار نگير، گو اين كه ناشران و نويسندگان مي خواهند به بهترين وجه دل مخاطب را بربايند و كتاب را بفروشند . البته من مخالف كتاب هايي با روي جلد زيبا نيستم ؛ ولي اين مساله مهم را بايد قبل از ادامه مطلب به تو مي گفتم كه احساساتي با كتاب برخورد نكن .
همچينين ، چه پول داشتي و چه نه ، به فكر خريدن كتاب نباش اول در انديشه انتخاب آن باش ، بعد اگر انتخابت درست بود ، تهيه اش كن .
انواع كتاب
كتاب ها را از جهتي به پنج دسته تقسيم مي كنند ؛ توصيفي ، تفسيري ، استدلالي ، روايتي و آميخته .
1- كتاب توصيفي :
در چنين كتابي ، نويسنده با كمك واژه و صفات گوناگون به وصف موضوعي مي پردازد و آن را به تصوير مي كشد . نويسنده مي كوشد تا به خواننده نشان دهد كه آن موضوع چگونه است . براي رسيدن به نكات اصلي در اين نوشته ها ، بيشتر به لغات ، اصطلاحات و صفات به كار رفته توجه كن .
2- كتاب تفسيري :
نويسنده تلاش مي كند حقايقي را در مورد وضعيت خاصي شرح دهد . لذا مطالب را به طرز خاصي مي چيند و كنار هم مي گذارد . تو بايد جان كلام را به دست آوري ، به منطق نويسنده در اين چينش ها برسي و دريابي كه نويسنده چه ارزشي براي نكات طرح شده قايل است و هر يك از موضوعات را در چه مرتبتي قرار مي دهد ؟
3- كتاب استدلالي:
در اين نوع كتاب ، مطالب با استدلال طرح مي شود تا نظريه اي يا نظرياتي ، پشتيباني و يا رد شوند . نويسنده ، درباره ي جنبه هاي گوناگون مساله ي بخصوصي بحث مي كند كه با يك سلسله معلومات كافي و مدارك و دلايل تاييد مي شود . تو بايد مثبت و منفي آن را پيدا كني .
4- كتاب روايتي :
در چنين كتابي ، نويسنده به بيان و طرح داستان و واقعه اي خاص مي پردازد .
5- كتاب آميخته :
در اين نوع ، نويسنده سبك هاي مختلف نوشتن را در هم مي آميزد . در اين جا يكي از انواع نوشته ها بر ديگري برتري دارد . تو بايد آن برتري را دريابي و مطابق با نوعي كه اكثريت مطلب را تشكيل مي دهد ، با آن رو به رو شوي .
بسيار كم رخ داده است كه هر چهار نوع نوشته قبلي به يك ميزان در كتابي دخالت داشته باشند .
نگاهي نو
هنگام مطالعه بايد توجه داشته باشي كه انتقاد ، لازمه كار است . خواندن با ديد انتقادي بسيار مفيد و ثمربخش است ، اما ديده اي كه بعضي بين « انتقاد » - كه مشخص كردن خوب از بد است - با « ايراد گيري » فرقي نمي گذارد و به گمان خويش آنچه مي كنند انتقاد سازنده است . در حالي كه چنين انتقادي نه تنها سازنده نيست ، بلكه زيان بار و مخرب است . انتقاد تنها پيدا كردن نقطه ضعف ها و عيب ها نيست ، بلكه اشاره به قوت ها و خوبي ها نيز انتقاد است .
تو تا امروز بسيار ديده اي كه خيلي از دوستانت ناخود آگاه يا نيمه آگاهانه به نقد و سنجش نظريات نويسندگان كتاب هايي كه مي خوانند مي پردازند ؛ ولي من مي خواهم درباره ي روش نقد آگاهانه حرف بزنم تا از كارت ، بهره ي بيشتري ببري .
قبل از بيان روش ، اين نكته را آويزه ي گوش كن كه نبايد توقع داشته باشي هر مطلبي را كه مي خواني مطابق نظرت باشد ؛ زيرا نويسنده مي تواند نظريات خودش را به طريقي كه مي پسندد بيان كند و بنويسد . منظورم اين نيست كه انتقاد نكني ؛ ولي بايد آگاهانه و استدلالي انتقاد كني . اگر با نگاه نقادانه به كتاب ننگري و آن را تجزيه و تحليل نكني ، ديري نمي گذرد كه انديشه ات از پويايي باز مي ايستد و راكد مي شود .
هركسي مي تواند عقايد و نظريات را قبول و يا رد كند ؛ اما بايد براي رد و قبول خودش « دلايل كافي » داشته باشد و بتواند آنها را توضيح دهد . اگر رنج تجزيه و تحليل مطالب را بر خود هموار نكند ، نمي تواند نظريات خودش را به ديگران بقبولاند .
هميشه به اين نكته توجه كن كه مطلب براي چه مخاطبي نوشته شده است . پاسخ به اين سوال مي تواند در وقتت صرفه جويي كند ؛ چون امكان دارد بي توجه ، چيزي را بخواني كه در اندازه ي درك و فهمت نبوده است . تو نبايد بر كتابي كه براي تو نوشته نشده است و شكل و محتواي آن ، هدف ديگري دارد و نمي خواهد انتظاراتت را برآورده كند خرده بگيري . چنين ايراد و انتقادي پذيرفته نيست و از دايره انصاف بيرون است .
همچنان كه قبلاً نيز گفتم ، بايد براي دستيابي به ارزش كتابي كه مي خواني ، از ابتدا هدف معيي داشته باشي .
نكات مهم
1- لب و خلاصه مطلب را پيدا كن :
الف) مطلب از چه نوعي است : درسي ، داستان ، علمي و...
ب) آيا به موضوع مورد مطالعه علاقه داري يا آن را براي سرگرمي و يا موضوع ديگري مي خواني ؟
2- چرا مي خواني ؟ و چه انتظاراتي از خواندن داري ؟
الف) چرا اين مطلب را براي مطالعه برگزيده اي ؟
ب) انتظار داري نويسنده چه بگويد ؟
ج) چه مقدار معلومات ازاين مطلب انتظار داري كه به دست آوري ؟
د) چه مقدار از معلومات جديد اين نوشته سود مند است ؟
هـ) دانستني هاي جديدي كه از اين موضوع كسب مي كني ، چه فايده اي دارد ؟ آيا براي كسب دانش بيشتر آن را مي خواني و يا به علل ديگر ؟
و) آيا مطلبي آسان را انتظار مي بري يا دشوار ، جذاب يا خسته كننده ، جدي يا سرگرم كننده ؟
سوالهايي كه بعد از مطالعه بايد از خودت بپرسي :
الف) آيا به خواسته هايم از خواندن رسيده ام ؟
ب) آيا هدف داري و انتظارم پيش ا زمطالعه ، به فهم بيشترم از مطلب كمك كرد؟
ج) آيا فكر قبلي روي مطلب ، به سريع خواندنم كمكي كرد ؟
اگر با احتياط از اهداف و انتظاراتت در خواندن ، جمع بندي و نتيجه گيري درست كني ، باعث پيشرفت و موفقيتت مي شود .
نكاتي در مورد مطالعات تحصيلي
اگر براي يادگيري مطالب تحصيلي مطالعه مي نماييد به نكات زير توجه كنيد :
۱- اول زمان يادگيري خود را مشخص نماييد ؛ يعني ساعاتي را كه مغز شما بازدهي بيشتري دارند . اين موضوع براي هر فرد متفاوت است و به متابوليسم بدن شخص مربوط مي شود . افرادي در ساعات اوليه صبح فرايند يادگيري مغزشان فعالتر است و اشخاص ديگر در شب و افرادي ديگر در ساعات مختلف شبانه روز.
۲- قبل از مطالعه مطلب خاص ( مثلا فيزيك ) دقايقي در ذهنتان مطالبي را كه از موضوع فوق بياد داريد مرور كنيد . اين كار باعث مي شود فايل مشخصي در مغزتان براي آن موضوع مشخص باز شود و از درهم ريختگي و شلوغي مطالب گوناگون در مغز جلوگيري شود . ( مانند يك رايانه كه اگر تمامي فايل ها را بدون نظم در هارد قرار دهيد پيدا كردن فايل بخصوص در آن بسيار سخت خواهد بود )
۳- پس از مطالعه ي موضوع خاص مدتي استراحت نموده تا مغز مطالب دريافتي را پردازش نمايد .
۴- براي شروع مطالعه ي موضوع ديگر ؛ تقريبا ۱۵ دقيقه بعد از مطالعه موضوع قبلي كار را شروع نماييد و مراحل ذكر شده در بالا را به اجرا گزاريد .
طبق آمارهاي جهاني كساني كه ضريب هوشي بين ۸۵ تا ۱۱۰ دارند با اين روش يادگيري و يادآوري مطالب در آنها نزديك به ۳۰٪ افزايش ميابد .
موفق باشید(سهرکهوتووبن)
هنگامي كه يك انسان خواندن ونوشتن را ياد مي گيرد ، مهمترين كارش بايد كتابخواني باشد . كه اين مهم اگر بدون آموزش باشد ، چيزي جز اتلاف عمر و از كف دادن زمان نيست . بنابراين چنانچه فعاليتي جدي و كارا ، در اين زمينه صورت نپذيرد ، ميزان پيشرفت فرد تقليل مي يابد .
از اين رو، عموم نويسندگان نبايد انتظار داشته باشند آثارشان با استقبال مردم و مطالعه عميق و دقيق آنان مواجه شود . لذا عقيده ما بر آن است كه بايد ابتدا روش صحيح مطالعه و كتاب خواندن به مخاطبان ياد داده شود ، آن گاه انتظار رهپيمايي در زمينه هاي مختلف : ديني ، سياسي ، ادبي و... را داشت .
به اين جهت ، در هر جاي مسير فراگيري هستيد ، اندكي تامل كنيد ، راه درست مطالعه را بياموزيد و سپس به مسير ادامه دهيد .
هدف كتابخواني
قبل از هر چيز ، بايد قلم و كاغذ برداري و تا آخر با من باشي ؛ چون خيلي چيزها را بايد يادداشت كني . حتي اگرحافظه خوبي داشته باشي ، باز هم بعضي مسايل ، ا زنظرت پنهان مي ماند .يادت باشد كه مهم ، شكل خواندن كتاب است و اين كه چگونه از كتاب هاي موجود استفاده ببريم .
به طور كلي « هنر مطالعه » مهارتي است كه امروزه هر انسان باسوادي بايد از آن برخوردار باشد . تو اگر به اين سلاح مهم دست نيابي ، بدون شك ، آفت ها و خطرهاي زيادي دامنگيرت مي شود و روزي مي رسد كه صد افسوس مي خوري كه چرا دوستانت به مدارج عالي رسيدند وتو هنوز اندر خم يك كوچه اي ؛ ولي اين هم يادت باشد كه جلوي ضرر را از هرجا كه بگيري منفعت است .
تو نبايد هر چه به دستت رسيد بخواني ؛ بلكه بايد در اين دنياي شلوغ مطالب چاپي ، آن چه را كه براي تو مفيد است بخواني ؛ هم گيج نمي شوي و هم زودتر به هدف ميرسي . نكته ديگر اين است كه تو بايد هميشه بر كتاب مسلط باشي و اجازه ندهي بعضي از كلمات فريبنده ي كتاب ، روح تو را به خودش مشغول كند و فرصت طلايي ات را آتش بزند .
بنابراين قبل از آن كه دقيق مطالعه كني ، بايد كتاب را از اول ارزيابي كني . آيا كتاب براي سن تو نوشته شده ؟ چه سالي منتشر شده ؟ نويسنده اش كيست ؟ چه كساني اين كتاب را تاييد كرده اند ؟
هدف در اين جا يك معني اش اين است كه تو براي خودت يك « سير مطالعاتي » درست كني . نقطه شروع را از يك جا بگيري( البته با مشورت افراد صاحب نظر ) و روي ريل بيفتي . بيخودي به شاخ و برگ هم نزني و فقط به تنه ي درخت خواندن فكر كني . البته داشتن يك سيرمطالعاتي ، اولش كمي سخت و شايد غيرممكن به نظر برسد ؛ اما اگر حوصله به خرج دهي و يك مقدار صبر كني ، با هم در اين زمينه صحبت مي كنيم و از تجارب ديگران بهره مند مي شويم .
راه شروع
از امروز يك برنامه ريزي كوتاه مدت براي خودت در نظر بگير . كتابخواني ات را به سه بخش عمده تقسيم كن :
1- كتابهايي كه پايه هاي مذهبي و فكري تو را محكم مي كنند .
2- كتابهايي كه طبق وظيفه كاريت بايد بخواني .
3- كتابهايي كه با توجه به سنت بايد بخواني و نياز روز توست .
درباره ي انتخاب عناوين كتاب ها بعد با هم صحبت مي كنيم . الآن ، مهم ، برنامه ريزي تو است .
يادت باشد كه نبايد سرت را شلوغ كني . نظم ، اساس كار ماست . برنامه تو بايد قابل اجرا باشد . ابتد براي چند روز و اگر مفيد بود ، براي چند هفته و... فراموش نكن كه « سنگ بزرگ علامت نزدن است ».
حالا كه مي خواهي برنامه داشته باشي ، به تمسخر اطرافيان توجه نكن ؛ زيرا آينده ات مهم تر از آن است كه تسليم ريشخند دوستان و... بشوي .
به همين اندازه كه تصوير روشني از مقاصد و راه هاي رسيدن به آن در ذهنت روشن شد ، اوضاع و احوال تحصيلي ، در نظرت داراي معنا و مفهوم مي شود . مطالعه به خودي خود يك « مهارت » است و مهم چيزهايي است كه ازبه كار بردن اين مهارت دستگيرت مي شود .
سعي كن با مشورت بزرگترهاي آگاه بفهمي كه در چه زمينه اي بيشتر استعداد داري و استعداد و استعداد تو به كدام سو بيشتر گرايش دارد ؛ مثلاً ، اگر به رياضي علاقه مند هستي و ديگران تو را در اين زمينه تاييد مي كنند ، تو بايد آينده ات را با رياضي ببيني ، آنگاه ديگر رياضيات را نه براي معلم و نمره ي خوب ، بلكه به قصد كسب مهارت هاي لازم در زندگي آينده خودت فراگيري .
ساير هدف هاي فرهنگي و اجتماعي خودت را هم مي تواني به همين شيوه مورد بررسي قرار دهي . پس از آن كه تصميم به اصلاح و بهبود روش هاي خود در مطالعه و فراگيري گرفتي ، اصول زير را كه اساس عادت هاي مفيد است به دقت به خوان و عملاً به كار ببند .
طرح هاي جديدت را به دوستانت بگو . بگذار تا آن ها هم بفهمند تو عوض شده اي . اگر اتاقي را براي محل مطالعه دايمي در نظر گرفته اي و آنها ممكن است تو را مسخره كنند ، لازم نيست آنها را به اتاق مطالعه ات ببري . اگر دوستانت براي وقت گذراني سراغ تو مي آيند ، بي تعارف بگو فرصت نداري . اگر جايي دعوتت كردند كه با برنامه ات جور در نمي آيد ، به راحتي و بدون رو در بايستي بگو :« نمي توانم بيايم ». چرا كه هيچ كدام از ميهماني ها ، جبران عدم مطالعه تو را نمي كند . اگر با خودت قرار گذاشتي هفته اي دو ساعت روي فلان درس وقت بگذاري ، به هيچ وجه اين قول وقرار با خودت را زير پا نگذار ؛ اما اگر دوام نياوردي و تسليم بي برنامگي خودت و ديگران شدي ، بايد خودت را تنبيه كني .« خود جريمه كردن » ، راهي مفيد براي كساني است كه نمي توانند در ابتدا انضباط را رعايت كنند .
حالا نوبت حرف هايي است درباره حالت هاي گوناگون مطالعه . درباره نوع انتخاب عناوين كتابهاي مورد نيازت هم شتاب نكن لازم است اول شكل صحيح مطالعه را فراگيري ، سپس درباره سه محور مورد نظر ( كه قبلاً ذكر كردم ) بحث مي كنيم.
شرايط مطالعه
تا به حال درباره ي اهميت و ارزش كتاب سخن گفتيم .اهداف ؛ راه هاي شروع را با هم مطرح كرديم و نيز قسمتي از دانسته هايمان را از صندوقچه حافظه بيرون آورديم . باز هم بايد يادمان باشد كه ما زياد وقت نداريم . جهان ما ، جهان سرعت است و روز به روز نيز بر اين سرعت افزوده مي شود . براي اين كه من و تو از اين كاروان علم و زندگي ، عقب نمانيم بايد با آخرين روش هاي مطالعه و دستيابي به دانش آشنا شويم و از آن براي استفاده صحيح و بيشتر از استعدادها و توانايي هاي خدادادمان بهره ببريم .
قبل از مطرح كردن مسايل اصلي ، يادت باشد كه كليد شرايط مطالعه ، برنامه است . با يك نظم و ترتيب خاص ، مي تواني شرايطي را فراهم كني كه عمر پرباري داشته باشي .
امروزه ، بسياري از مردم ، مخصوصاً دانش آموزان ، به عادت بد « كند خواني » مبتلا هستند . اين نوع مطالعه كردن ، باعث اتلاف وقت و از دست دادن سرمايه ي عمر مي شود . بنابراين از همين لحظه تصميم بگير با رفتار زيان بار خودت مبارزه كني . صرفه جويي در وقت ، مهم ترين نكته است كه در طرح شرايط مطالعه بر آن تكيه داريم .
به هيچ وجه در حالت خستگي ، افسردگي ، خواب آلودگي و يا درد و ناراحتي ، مطالعه نكن . اين گونه حالت ها باعث مي شود تا مطالب خوانده شده ، نامفهوم باقي بماند . بهترين زمان مطالعه - در صورتي كه كمبود خواب نداشته باشي - قبل از خواب و يا استراحت روزانه است . به اين ترتيب ، ذهن تو وقت كافي براي آرامش ، منظم ساختن و نگهداري و ثبت اطلاعات لازم را خواهد داشت .
پس بسيار مهم است كه هنگام نشاط وهوشياري و با آرامش تمام مطالعه كني . در اين صورت است كه مي تواني انتظار لذت بردن از كتاب را داشته باشي .
وضعيت تو به هنگام مطالعه ، تاثير مهمي در درك مطلب دارد . هر زماني كه برايت امكان دارد ، پشت ميز تحرير بنشين . هنگام مطالعه قوز نكن ، راست بنشين كتاب بايد بر روي سطح هموار ميز و زيرش صاف باشد .
اگر با بي حوصلگي مطالعه كني و سست و وارفته به مطالعه بپردازي ، آفات مطالعه ، نظير چرت و خواب ، حواس پرتي و ... به سراغت مي آيند . براي تمركز حواس و درك مطلب ، قرص و محكم بنشين و با اشياي دور و برت بازي نكن .
فراموش نكن كه هيچ چيز ، جاي تمرين عملي را نمي گيرد و هر چه قدر هم حرف هاي قشنگ بلد باشي ، تا در عمل ثابت نكني ، بي فايده است . پر و بال قشنگ ، يك طرف قضيه است ؛ اما آن طرف قضيه ، پرواز كردن تو است .
آن قلم و كاغذي را كه قرار بود هميشه همراهت باشد ، مي تواني از كاغذ كارتهاي 12×9 سانتي متري درست كني تا در جيب لباست با راحتي قابل حمل باشد . اين كارتها را خودت مي تواني بسازي و روي هر كدام شماره بگذاري . هميشه و همه جا همراهت باشد تا هيچ چيز را از قلم نيندازي . بر اين مطلب تاكيد دارم كه بايد خلاصه بنويسي ؛ يعني ، « حرف اصلي را ».
يادآوري نكته اي ديگر ،در اين بحث اهميت دارد : بايد در همه جا و هر موقعيتي به مطالعه بپردازي . البته قبلاً اگر گفتم مكان مطالعه ، مناسب و آرام باشد ، منظورم موقعيت آرماني و مطلوب بود ؛ ولي روشن است كه همه ، اين امكانات را ندارند كه اتاق مشخصي و ميز مطالعه اي داشته باشند. از اين رو ، بايد با روش جديد مطالعه ، كاري كرد كه مثل موقعيت هاي ديگر ، به مطالعه پرداخته شود .
به اين ترتيب ، با استعدادها و نيروهاي ذاتي و فكري خودت ، كمبود وسايل را جبران كن . خودت را عادت بده و تمرين كن كه در مكان هاي شلوغ و پر و سرو صدا ، مثل صف اتوبوس ، نانوايي ، سالن انتظار بيمارستانها ، اتاق شلوغ و... مطالعه كني . تمرين خيلي مهم است . شرط موفقيت درهر كاري - علاوه بر داشتن راه و شيوه صحيح - تمرين است .
البته هنگام حركت ماشين به هيچ وجه كتاب نخوان زيرا براي چشم هايت بسيار زيانبار است.
حاجی قادر كوڕی مهلا ئهحمهدی كوڕی مهلا ساڵحی كوڕی مهلا ئهحمهدی گهورهیه. ناوی دایكی فاتێ (فاتیمه) بووه. له نێوهندی وێژه و ڕۆشنبیری كوردیدا ئهوه باوه وشهی "حاجی" پێشناوی چوونه حهجی نییه، چونكه حهجی نهكردووه، ناوی قادر یا عهبدولقادر بووه و له مانگی حاجییان له دایكبووه لهبهر ئهوه له منداڵییهوه بهحاجی قادر ناوبانگی دهركردووه. حاجی له ساڵی 1816 له گوندی گۆڕقهرهج له دایكبووه، ئهم ئاوایییه كهوتۆته خوارووی ڕۆژئاوای شاری كۆیه نزیك شوێنهواری گۆمهلاڵهی دۆڵی مۆردان.
حاجی زۆر منداڵ بووه كه باوكی مردووه. له تهمهنی حهوت ساڵیدا فاتێی دایكی ناویهتی بهرخوێندن. له نهریتی ناو كوردهواری ئهوه باو بووه كوڕی تاقانه بهمنداڵی باوكی كۆچی دوایی كردبێ دایكی دهیخسته بهرخوێندن. خوێندنی بهرایی حاجی لای مهلا ئهحمهدی ئۆمهر گونبهتی بووه. ئهمه خاڵۆزاری حاجی بوو. له دوای دوو ساڵ فاتێی دایكیشی كۆچی دوایی دهكا. بهم جۆره بێ كهس دهمێنێتهوه و مهلا ئهحمهد بهخێوی دهكا.
له خوێندنی حوجره تا گهیشتۆته قۆناغی فهقێیهتی له كۆیه بووه. له هاوینی ساڵی 1853 لهگهڵ مهلا عهبدوڵڵای جهلی زاده وهك فهقێیێك بۆ خوێندن ڕوو له گوندی شێخ وهتمان له ناوچه باڵهكایهتی دهكا. ههردووكیان دهبن بهفهقێی مهلا محهمهدی كاك عهبدوڵڵا. له دوای ماوهیێك حاجی له مهلا عهبدوڵڵای جهلی زاده جیا دهبێتهوه و بهتهنیا بهرهو شارهكانی سهردهشت و سابڵاغ (مههاباد) و شنۆ دهكهوێته ڕێ، بۆ ماوهی شهش حهو ساڵ لهم شارانهدا دهمێنێتهوه تا پڕۆگرامهكانی خوێندنی حوجره تهواو دهكا له زانستییهكانی ئایینی ئیسلام و زمانی عهرهبی. له ساڵی 1862 مۆڵهتی دوازده زانستی وهرگرتووه و بهڕێگای دهشتی لاجان و باڵهكایهتی گهڕاوهتهوه كۆیه.
ژیانی حاجی له كۆیه ئاسان نهبووه، لهبهر ئهوه بههیچ جۆرێ بۆی نهكراوه مهلایهتی بكا، یا خۆی نهیویستووه خهریكی پیشهی مهلایهتی بێ، ههروهها بێ ئۆقرهیی كاری له ژیانی تایبهتی خۆی كردووه و بووه بههۆی ئهوهی ژن نههێنێ و خۆی نهخاته ناو داوی خێزانی و تووشی بهخێوكردنی ماڵ و منداڵ نهبێ.
پێوهندی حاجی بهئاغا و كارهبهدهستانی سهرهوهی كۆمهڵی كۆیه بنهماڵهكانی حهوێزی (بهتایبهتی ئهختهر - ئهمین ئاغای شاعیر) ههروهها غهفووری و مهلاكان باش بوو، بهڵام ئهمه نهیتوانیوه له تیر و توانجی سیستێمی دهرهبهگی و بزووتنهوهی دهروێشیزم كه ههمیشه له خزمهتی دهسهڵاتی سوڵتانی عوسمانی بوون ڕزگاری ببێ. لێرهدا شێخ نهبی ماویلی ڕۆڵی گرنگی بووه له بهربهرهكانی كردنی حاجی و تهنگهتاوكردنی تا پلهیێك وڵات بهجێ بێڵێ و ئاوارهی وڵاتان بێ. ئهم شێخ نهبی ماویلییه مهلایێكی باش بووه، له ڕواندز خوێندوویهتی و لهوێ ژیاوه. شێخی تهریقهتی نهقشبهندی بووه، ماڵی له كۆیه بووه، ئاماده بووه ههرچی خراپه ههیه بیكا بۆ بهرژهوهندی خۆی و دابینكردنی وڵات. بێ گومان ههڵوێستی كهسێكی وا بهرامبهر بهبلیمهت و ڕاستگۆ و زیرهك و نیشتیمانپهروهر لهخۆبردوویێكی وهكو حاجی له كاری خراپه بهولاوه بهرامبهری هیچی دیكه نابێ.
حاجی سهری خۆی ههڵدهگرێ و ڕوو دهكاته وڵاتی ئاوارهیی، له ئهنجامدا له ئهستهمووڵ دهنیشێتهوه. وهكو نالی لهو شاره گهورهیهدا گوم نابێ. له كوردی دڵسۆزی هاوڕهگهزی خۆی دهگهڕێ، ههندێكیان دهدۆزێتهوه، دیارترینی ئهو كوردانه چهندانێك له ئهندامانی بنهماڵهی بهدرخان پاشا دهبن.
حاجی له ئهستهمووڵ وهكو جووتیارێكی دواكهوتووی نیوهی دووهمی سهدهی نۆزدهمی كوردستان ناكهوێته ڕوو، ههروهها وهكو كۆلكه مهلایێكی مردووشۆر نابینرێ، بهڵكو وهك ڕۆشنبیرێكی شارهزا و هوشیار و دڵ و دهروون پڕ له هێزی پێشكهوتن و شۆڕشی خۆی دهنواند. لهبهر ئهوه كۆمهڵی تازهپێشكهوتوو له چاو كۆمهڵه دواكهوتووهكهی خۆی زیاتر ڕێی بۆ خۆش دهكرد شتی نوێ فێر ببێ. نزیكی ئهستهمووڵ له ئهوروپا ڕێگهی بۆ حاجی خۆش كرد بینینی بهرامبهر بهئهوروپا فراوانتر بێ. ئۆتۆمۆبیل و شهمهندهفهری لهو وڵاتهدا چاو پێ كهوت. له نزیكهوه ڕۆژنامه و كۆوارهكانی وڵاتی عوسمانی دهخوێندهوه.
بناغهی بوونی حاجی بهڕۆشنبیر و زانای هاوچهرخ و ڕامیاری و ستراتیجی و دانا له كۆیه دهستی پێكرد، له كوردستانهوه ئهم بیروڕا نوێیانه له لا دروست بووبوون بهڵام له وڵاتی عوسمانی لهم لایهنهوه گهلێ شتی نوێ فێر بوو. حاجی كه پشتی له وڵاتی خۆی كرد تهنیا شاعیر نهبوو، ههڵگری بیروباوهڕی نوێی دهرهوهی دوازده زانستهكهی ئایینی ئیسلام و زمانی عهرهبی بوو، كۆمهڵی نوێ یاریدهی دا ئاسۆی بیروڕای مرۆڤایهتی و نهتهوایهتی زیاتر فراوان ببێ ڕۆژگارانی ماوهی ژیانی حاجی له وڵاتی عوسمانی زۆر ئاشكرا نییه، ڕاسته ئێمه دهزانین پێوهندی بهبهدرخانییهكانهوه ههبوو، بهڵام لهو سهردهمهدا ئهندامانی بنهماڵهی بهدرخانییان، خۆیان دهستبهسهر بوون چاوای خهفیه و سیخوڕی وڵات بهدوایانهوه بوون، له ههموو ههرێمهكانی كوردستانی گهوره بڵاو بووبوونهوه ههروهها له ئهستهمووڵ و شارهكانی سوریا و قاهیرهی میسر و جێگهی دیكه دهبینران، زیاد لهسهر ئهمه له مهڵبهندی خۆشیان جزیری بۆتان دهژیان، جا ئێمه ئهوه دهزانین زۆربهی ژیانی ئهو وڵاتهی حاجی لهگهڵ ئهواندا له ئهستهمووڵ بوو، بهڵام ڕهنگه له جێگهی دیكهش لهگهڵیاندا ژیا بێ، جێی وهكو جزیری بۆتان.
سهرچاوهی ههره گرنگ بۆ ڕوونكردنهوهی ژیانی حاجی هۆنراوهكانی خۆیهتی، چونكه تهنیا هۆنراوهی دڵداری نهوتووه بهڵكو چۆته ناو ناخی ژیانی كۆمهڵایهتی نهتهوهكهیهوه، بێگومان ئهم جۆره هۆنراوانه زانیاری زۆر بهدهستهوه دهدهن، لهبهر ئهوه پێویسته بایهخ بهم جۆره بهرههمهی شاعیر بدرێ.
ههرچۆنی بێ له دوای تهمهنێكی درێژ زۆربهی بۆ خۆی نالهباری بوو، بۆ نهتهوهی بهختیار بوو له ئهستهمووڵ له ساڵی 1897 كۆچی دواییكرد. وا باوه له ئهستهمووڵ نێژراوه، بهڵام گۆڕی پیرۆزی دیار نییه.
در يك دهكده كوچك نزديك نورنبرگ خانواده اي با18 بچه زندگي مي كردند. براي امرار معاش اين خانواده بزرگ، پدر مي بايستي 18 ساعت در روز به هر كار سختي كه در آن حوالي پيدا مي شد تن مي داد. در همان وضعيت اسفباك آلبرشت دورر و برادرش آلبرت (دو تا از 18 بچه) رويايي را در سر مي پروراندند. هر دوشان آرزو مي كردند نقاش چيره دستي شوند، اما خيلي خوب مي دانستند كه پدرشان هرگز نمي تواند آن ها را براي ادامه تحصيل به نورنبرگ بفرستد .
يك شب پس از مدت زمان درازي بحث در رختخواب، دو برادر تصميمي گرفتند. با سكه قرعه انداختند و بازنده مي بايست براي كار در معدن به جنوب مي رفت و برادر ديگرش را حمايت مالي مي كرد تا در آكادمي به فراگيري هنر بپردازد، و پس از آن برادري كه تحصيلش تمام شد بايد در چهار سال بعد برادرش را از طريق فروختن نقاشي هايش حمايت مالي مي كرد تا او هم به تحصيل در دانشگاه ادامه دهد
آن ها در صبح روز يك شنبه در يك كليسا سكه انداختند. آلبرشت دورر برنده شد و به نورنبرگ رفت و آلبرت به معدن هاي خطرناك جنوب رفت و براي 4 سال به طور شبانه روزي كار كرد تا برادرش را كه در آكادمي تحصيل مي كرد و جزء بهترين هنرجويان بود حمايت كند. نقاشي هاي آلبرشت حتي بهتر از اكثر استادانش بود. در زمان فارغ التحصيلي او درآمد زيادي از نقاشي هاي حرفه اي خودش به دست آورده بود .
وقتي هنرمند جوان به دهكده اش برگشت، خانواده دورر براي موفقيت هاي آلبرشت و برگشت او به كانون خانواده پس از 4 سال يك ضيافت شام برپا كردند. بعد از صرف شام آلبرشت ايستاد و يك نوشيدني به برادر دوست داشتني اش براي قدرداني از سال هايي كه او را حمايت مالي كرده بود تا آرزويش برآورده شود، تعارف كرد و چنين گفت: آلبرت، برادر بزرگوارم حالا نوبت توست، تو حالا مي تواني به نورنبرگ بروي و آرزويت را تحقق بخشي و من از تو حمايت مي كنم .
تمام سرها به انتهاي ميز كه آلبرت نشسته بود برگشت. اشك از چشمان او سرازير شد. سرش را پايين انداخت و به آرامي گفت: نه! از جا برخاست و در حالي كه اشك هايش را پاك مي كرد به انتهاي ميز و به چهره هايي كه دوستشان داشت، خيره شد و به آرامي گفت: نه برادر، من نمي توانم به نورنبرگ بروم، ديگر خيلي دير شده، ببين چهار سال كار در معدن چه بر سر دستانم آورده، استخوان انگشتانم چندين بار شكسته و در دست راستم درد شديدي را حس مي كنم، به طوري كه حتي نمي توانم يك ليوان را در دستم نگه دارم. من نمي توانم با مداد يا قلم مو كار كنم، نه برادر، براي من ديگر خيلي دير شده.
بيش از 450 سال از آن قضيه مي گذرد. هم اكنون صدها نقاشي ماهرانه آلبرشت دورر، قلمكاري ها و آبرنگ ها و كنده كاري هاي چوبي او در هر موزه بزرگي در سراسر جهان نگهداري مي شود.
يك روز آلبرشت دورر براي قدرداني از همه سختي هايي كه برادرش به خاطر او متحمل شده بود، دستان پينه بسته برادرش را كه به هم چسبيده و انگشتان لاغرش به سمت آسمان بود، به تصوير كشيد. او نقاشي استادانه اش را صرفاً دست ها نام گذاري كرد اما جهانيان احساساتش را متوجه اين شاهكار كردند و كار بزرگ هنرمندانه او را دستان دعا كننده" ناميدند.
اگر زماني اين اثر خارق العاده را مشاهده كرديد،انديشه كنيد و به خاطر بسپاريد كه روياهاي ما با حمايت ديگران تحقق مي يابند.
227- آزادی
ای آزادی، من از ستم بیزارم، از بند بیزارم، از زنجیر بیزارم، از زندان بیزارم، از حکومت بیزارم، از باید بیزارم، از هر چه و هر که تو را در بند می کشد بیزارم.
زندگیم به خاطر تو است، جوانیم به خاطر تو است و بودنم به خاطر تو است. ای آزادی خجسته آزادی خواهم که تو را به تخت بنشانم یا آن که مرا به پیش خود خوانی یا آن که تو را به پیش خود خوانم!
ای آزادی، مرغک پرشکسته زیبای من، کاش می توانستم تو را از چنگ پاسداران وحشت، سازندگان شب و تاریکی و سرما، سازندگان دیوارها و مرزها و زندانها و قلعه ها رهایت کنم، کاش قفست را می شکستم و در هوای پاک بی ابر بی غبار بامدادی پروازت می دادم، اما…دستهای مرا نیز شکسته اند، زبانم را بریده اند، پاهایم را در غل و زنجیر کرده اند و چشمانم را نیز بسته اند…
وگرنه، مرا با تو سرشته اند، تو را در عمق خویش، در آن صمیمی ترین و راستین من خویش می یابم، احساس می کنم، طعم تو را هر لحظه در خویش می چشم، بوی تو را همواره در فضای خلوت خویش می بویم، آوای زنگدار و دل انگیزت را که به سایش بالهای فرشته ای در دل ستاره ریز آسمان شبهای تابستان کویر می ماند همواره می شنوم، هر صبح با سر انگشتان مهربان خیالم گیسوان زنده و زباندارت را که بیتاب دستهای من اند، به نرمی و محبت شانه می زنم، همه روز را با توام، گام به گام همچون سایه با تو همراهم، هرگز تنهایت نمی گذارم، همه جا، همه وقت تو را در کنارم و مرا در کنارت می بینند، بر سر سفره، آن که در صندلی خالی پهلویت نشسته منم، نمی بینی؟
هستم، چشمهایت را درست بگشای، نه آن چشمها که با آن سلطان را می بینی، متولی را می بینی، با آن چشمهایت که تنها برای دیدن من اند.
با آن چشمها که تنها من در تو می بینم… آن که پنهانی لقمه ای در دهانت می نهد منم، آن که ناگهان لیوانی بر لبت می گذارد منم، آن که برایت سیب پوست کنده و کنار دستت ریز کرده است منم، ناگهان سرت را برگردان تا مرا ببینی، پیش از آن که فرصت آن را داشته باشم که بگریزم، غیب شوم…
از کتاب خودسازی انقلابی – آزادی، خجسته آزادی
سخنی از گمنام تر از گمنام…
تو ای بزرگمرد با آنکه گفتی زبانت را بریدند اما من.. جوان امروز هنوز آوای آزادی تو را میشنوم…
به ما میگویند آینده ی این مملکت در دستان شماست..در عجبم..در عجبم…مگر ساختن با چشم های کور هم امکان پذیر است..
میگویند آینده مال ماست…در عجبم این چگونه آینده ای است که من حق کوچکترین دخالتی در آن ندارم..
ما از یک سو سازنده خطاب میکنند و از سوی دیگر تا سخنی میگوییم میگویند..هنوز بچه ای…
تو از آزادی گفتی..گفتی لیوانی آب بر لبش میگذاری بیا و ببین که من از تشنگی در حال مرگم ولی قطره ای نمیدهند..
گفتی پنهانی لقمه ای در دهانش میگذاری بیا و ببین که پنهانی من نیز را ستاندند و به جایش یک وبلاگ فیلتر شده تحویل دادند..
دیگر نمیترسم…از هیچ…از هیچ..من هم آزادم..آزادی را دوست دارم..و میخواهم از آزادی بگویم..
اگر من سازنده ی اینجا هستم پس میگویم آزادی میخواهم…آزادی عمل..اما کو ؟؟دیگر گران شده…
اگر من آزادم پس بگذارید حرف بزنم ..بگذارید بگویم که عدالت..آزادی..عشق…انسانیت طعام من است و برایم زندگی بدون طعام معنایی ندارد و دیری نمیپاید..
من دیگر نمیترسم ..از هیچ..از هیچ..مگر از تنها عادلی که بالای سرم است…
منبع.. این نوشته از نویسنده ای گمنام است
228- نمیخواهد لباسی بدوزید و بر تن زن امروز نمائید . فکر زن را اصلاح کنید او خود تصمیم میگیرد که چه لباسی برازنده اوست
229- پدر من … مادر مقدس من … نماز تو یک ورزش تکراری است بدون هیچ اثر اخلاقی و اصلاح عملی و حتی نتیجه بهداشتی ! که صبح و ظهر و شب انجام می دهی اما نه معانی الفاظ و ارکانش را می دانی و نه فلسفه حقیقی و هدف اساسی اش را می فهمی. تمام نتیجه کار تو و آثار نماز تو این است که پشت تو قوز درآورد و پیشانی صافت پینه بست و فرق من بی نماز با تو نمازگزار فقط این است که من این دو علامت تقوی را ندارم!!!
230- چهار چیز است که نمیتوان آنها را بازگرداند
۱ سنگ … پس از رها کردن!
۲ حرف … پس از گفتن!
۳ موقعیت… پس از پایان یافتن!
۴ زمان … پس از گذشتن
231- وقتی زور ، جامه تقوی می پوشد ، بزرگترین فاجعه در تاریخ پدید می آید !
233- اما آنها نماز اجاره ای می خوانند ، روزه اجاره ای می گیرند ، مثلاً یک سال نماز به صد تومان ! یک سال روزه به دویست تومان … برای امواتی که در حیاتشان وقت نداشته اند خودشان انجام دهند ولی پولی داشته اند که بدهند به نماز خوان ها و روزه گیرهای حرفه ای برایشان انجام دهند . پدر پول بسوزد که در دستگاه خدا هم کار می کند ، آن هم چه کاری ! جانشین پرستش می شود ! و پولدار همان گونه که برای دنیایش کار نمی کرد و می خورد و بازوی کار را می خرید و کارگر را استثمار می کرد ، پول می داد تا برایش دیگران کار کنند ، برای دینش هم این پرولترهای مذهبی را اجیر می کند و شکمِ روزه و اندامِ نماز و زبانِ قرآن را می خرد و پول می دهد تا دیگران به جایش خدا را بپرستند و او به بهشت رود و ثواب نماز و روزه و قرآن و پاداش پرستندگان را در قیامت بچاپد !
استثمار دین ! یا للعجب ! دنیا از استثمار کارگر و دهقان به فریاد آمده است و اینها خدا را هم استثمار می کنند !
آن هم به نام دین !
مغز استخوانت تیر می کشد.
دوکتور عهلی روخزادی کوڕی حهمهساڵهخانی روخزادی و کچهزایی مهرحوومی ئایهتووڵڵا مهردووخه
ساڵی کۆمار واتهساڵی 1324 ههتاوی لهگوندی (خاڵهوازه)ی بناری چیای چل چهمهلهناوچهی خوڕخوڕهی سهقز لهدایک بووهخوێندنی سهرهتایی وناوهندی لهشارهکانی سهقزو سنهتهواو کردوهو دیپلۆمیشی لهدهبیرستانی (دارولفنوونی) تاران تهواو کردوهلهساڵی 1342 ههتاوی یهوهبوهتهمامۆستای قوتابخانهلهشاری سنهکههاوکات لهگهڵ ئهوهیشدا خوێندنی زانکۆی ههتا پلهی دوکتورای ئهدهبیات درێژهپێ داوه
مامۆستا روخزادی لهبواری جۆراوجۆری ئهدهب وهونهردا زیاتر لهساڵی رهبهق سهرقاڵی خزمهت کردن ومامۆستایهتی وههروهها پێش کهش کردنی دهیان بهرههمی بهپێزی زانستی وفهرههنگی وهونهری بهشێوهی کتێب ، وتار ، لێکۆڵینهوهوتوو وێژ، کۆکردنهوهی بابهتهفولکلۆریهکان وزمانناسی ئاواناسی ... کهبهشێکیان ئهمانهن
کتێبهکان:
1- نهوای شێعری فارسی (قافیهورهدیف)
2- ئاواشناسی و دهستوورزمانی کوردی)
3- ئهمسال وحوکم کوردی (گوارهی کوردی)
4- بهراوهرکردنی ئاوایی دهستوورزمانی کوردی وفارسی)
5- بهراوهردکردنی ئاوایی وشهکانی زمانی کوردی لهگهڵ زمانی فارسی معیاروپههلهوی)
6- فێرکاری زمانی کوردی سۆرانی
7- رێزمانی کوردی سۆرانی
8- دهستوور زمانی فارسی
9- سهناعات ئهدهبی و نیازهکانی وتهلهئهدبی فارسی دا
وتارو بێژهری
1- سوهری خهیاڵ لهشێعری مهولهوی،... کونگرهی یادی مهولهوی سهقز 1371
2- شێعری "بێسارانی" لهروانگهی مهکتهبهئهدهبی یهکانهوه.... ههمایش بێسارانی ، مهریوان 1375
3- تاو توێ کردنی سهبک ناسینی شێعری "ناری" ههمایش ناری مهریوان 1376
4- رهوشگهلی ناسینی بابهتهفهرههنگیهکان لهسێههمین ههمایش کوردستان ناسیدا زانکۆی سنه
5- تهعههود لهوهرگێڕاندا ههمایشی محهممهد قازی زانکۆی کوردستان سنه
6- مراودات فهرههنگی و شوێنهوارهکانی لهسهر فهرههنگی گشتی خهڵکدا ههمایش ئاڵوگۆڕی فهرههنگی زانکۆی کوردستان سنه
7- شێعری تهربیهتی سۆفی یهلهئهدهبی فارسی دا گوفاری ئهدهبی (گلچراخ ژمارهتاران 1378
8- زمان ناسینی ئێرانی لهیهکهمین کۆبوونهوهلێکۆڵینهوهیی زمانی فارسی دا زانکۆی تهربیهتی مودهرس تاران 1380
9- پێگهی شێعری عیرفانی مهولهوی کونگرهی مهولهوی ... سلێمانی 1380
10- سهبک ناسینی شێعری "قانع" ... کونگرهی قانع ناسی مهریوان 1380
11- لێکۆڵینهوهی زمان ناسی لهتهبینی هووی یهتی زمانی کوردی یهکهمین کونگرهی نێونهتهوهیی بونیادی ئێران ناسی ، تاران 1381
12- دهوری میراسی فهرههنگی گهلانی ئێران لهپهرهپێدانی تهمهدون ئێرانی ... زانکۆی رازی کرماشان 1381
13- چۆنیهتی فێرکردن وتهدریسی زمانی کوردی ... یهکهمین کونگرهی ئهنسیتۆی کورد ، تاران 1381
14- زهمایروپێگهی شێوهی زهمیرهکانی پێوهندو زاسینهکان لهزمانی کوردی دا تاران 1382
15- پێگهی زمانی کوردی لهزنجیرهزمانهکانی ئێرانی دا ... کونگرهی نێونهتهوهیی زمان وئهدهبیاتی کوردی دیاربهکر ، تورکیه، 1383
16- نالی و شێوازی هونهری لهشێعری خۆیدا ... کونگرهی نالی سلێمانی 1385
بێجگهلهمانهدهیان وتارو نووسراوهی دیکهی نووسیوهو لهکۆڕوکۆبوونهوهکاندا وتهبێژی کردوهکهههر ههموویان بهڵگهی ئهوهن کهدوکتور روخزادی ئهویندارێکی راستهقینهی فهرههنگ وهونهرو ئهدهبیاتی گهلهکهی بوو ههربۆیهبهردهوام ههوڵی ئهوهی بوو لێکۆڵینهوهو توێژینهوهی زانستیانهی ببێت لهسهر ههموو ئهوبابهتانهی رهسهنایهوتی گهلهکهمان ئهسهلمێنن و ههروهها زانست وزانیاری پێ گهشاوهتر دهبێت
بهداخهوهئهم دڵهخهمخۆرهی سهقزوکوردستان لهرێکهوتی 27/2/86 ههتاوی بهتهمهنێکی پڕخێروبهرهکهتی 62 ساڵهییهوهکۆچی دوایی کرد.
مست گفت : ای دوست ، این پیراهن است افسار نیست
گفت : مستی زان سبب افتان و خیزان می روی
گفت : جرم راه رفتن نیست ، ره هموار نیست
گفت : می باید ترا خانه ی قاضی برم
گفت : رو ، صبح آی قاضی نیمه شب بیدار نیست
گفت : نزدیک است والی را سرای ، آنجا شویم
گفت : والی از کجا در خانه خمار نیست ؟
گفت : تا داروغه را گوییم در مسجد بخواب
گفت : مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست
گفت : از بهر غرامت جامه ات بیرون کنم
گفت : پوسیده است جز نقشی از پود و تار نیست
گفت : آگه نیستی کز سرت در افتادست کلاه
گفت : در سر عقل باید ، بی کلاهی عار نیست
گفت : می بسیار خوردی زان چنین بی خود شدی
گفت : ای بیهوده گو ، حرف کم و بسیار نیست
گفت : باید حد زند هشیار مردم ، مست را
گفت : هشیاری بیار ، اینجا کسی هوشیار نیست215- هر کجا که خواهی باش،
چه به شراب نشسته باشی و چه به نماز ایستاده باشی، هر دو یکی است.
برای استحمار کردن همیشه تو را به زشتی ها دعوت نمی کنند که نفرت زشتی ها تو را فراری بدهد،
و متوجه آنجایی بکند که باید به آنجا متوجه بشوی. بر حسب ” تیپ ” تو، دعوتت را انتخاب می کنند،
گاه تو را دعوت می کنند به زیبایی ها. برای کشتن یک حق بزرگ، حق یک جامعه، یک انسان، گاه
دعوتت می کنند که سرگرم یک حق دیگر باشی و به کمک یک حق، حق دیگر را می کشند.
و وقتی در خانه حریقی در گرفته است دعوت آن کس که تو را به نماز و دعا با خداوند می خواند، دعوت
یک خیانتکار است تا چه رسد بهکار دیگر؛ هر گونه توجه دادن به هر چیزی در آنجا (هر چیز مقدس وغیر مقدس) به جز توجه دادن به خاموش کردن حریق، توجهی است استحمار گرانه و اگر تو توجه بکنی، استحمار شده ای ولو با خداوند خودت صحبت کنی ولو به نماز ایستاده باشی، ولو مشغول مطالعه بهترین آثار علمی و ادبی بشوی یا مشغول یک کشف بزرگ علمی ! هر کاری که بکنی و” طرف ” سرت را به هر چیز که گرم کرد تو را دچار استحمار کرده، دیگر رفته ای.
216- فهمیدن و نفهمیدن
تو هرچه می خواهی باش ، اما … آدم باش !!!
چقدر نشنیدن ها و نشناختن ها و نفهمیدن ها است که به این مردم،
آسایش و خوشبختی بخشیده است !!!
امروز گرسنگی فکر ، از گرسنگی نان فاجعه انگیزتر است .
217- روزی فرا خواهد رسید که شیطان فریاد بر آورد که آدمی پیدا کنید تا من سجده کنم .
218- حوادث انسان های بزرگ را متعالی و آدم های کوچک را متلاشی می کند.
219- خدایا! آتش مقدس شک را چنان در من بیفروز تا همه یقین هایی را که بر من نقش کرده اند بسوزد و انگاه از پس توده این خاکستر لبخند مهراوه بر لب های صبح یقینی شسته از هر غبار طلوع کند.
220- خوشبختی ما در سه جمله است تجربه از دیروز ، استفاده از امروز ، امید به فردا
ولی ما با سه جمله دیگر زندگی مان را تباه می کنیم
حسرت دیروز ، اتلاف امروز ، ترس از فردا
221- خداوندا خوشبختی را دیروز به حراج گذاشتند حیف که من زاده ی امروزم خدایا جهنمت فرداست پس چرا امروز می سوزم.
223- در هیچ کس همت و دین و ثبات نیست
جان کندن است زندگی ما، حیات نیست
هیچ وقت از چیزی که مطمئن نیستی گله نکن
چون خیلی چیزا رو ندیدی
پس نباید خیلی چیزارو باور کنی؟
پس از مرگ نترس !
از این روزها هم نترس!
به گونه ای کودکانه : از تشییع جنازه نترس !
چون هیچ ندیدی، نترس
224- توسخنان دکترشریعتی دیدم که گفته بودحسین برای آزادی وآزادگی جان داد حال کسانی که توعزاداریهاهستند یک درصدم حسینی نیستند اگرهستندبیایندخیابانها وحقشان رابگیرند وبایزیدهاومعاویه ها بجنگندولی در راهپیماییها می آیندومی گویند جانم فدای یزیدها
225- در این فکرم که هر سخن که از دل بر آید به دل می نشیند،حال سخنی که عقل و اندیشه در آن باشد،هم به دل نشین است هم راهنمای راه.کم هستند عده ای که چنین سخن می گویند.
سخنانی زیبا از دکتر علی شریعتی
خدایا!مرا به ابتذال ارامش و خوشبختی مکشان. اضطرابهای بزرگ غم های
ارجمند و حیرت های عظیم را به روحم عطا کن . لذتها را به بندگان حقیرت ببخش
و درد های عظیم را به جانم ریز.
خدایا!ا
گر باطل را نمی توان ساقط کرد می توان رسوا ساخت اگر حق را
نمی توان استقرار بخشید می توان اثبات کرد طرح کرد و به زمان شناساند و
زنده نگه داشت.
خدایا!به من زیستنی عطا کن که در لحظه مرگ بر بی ثمری لحظه ای که
برای زیستن گذشته است حسرت نخورم و مردنی عطا کن که بر بیهودگیش سوگوار
نباشم برای اینکه هرکس آنچنان می میرد که زندگی کرده ا
خدایا!به هرکی دوست میداری بیاموز که عشق اززندگی کردن بهتر است و
به هرکس که بیشتر دوست میداریش بچشان که دوست داشتن از عشق برتر است !
خدایا!خدایا تو را سپاس می گویم که در مسیری که در راه تو بر می
دارم آنها که باید مرا یاری کنند سد راهم می شوند، آنها که باید بنوازند
سیلی می زنند، آنها که باید در مقابل دشمن پشتیبانمان باشند پیش از دشمن
حمله میکنند و ….. تا در هر لحظه از حرکتم به سوی تو از هر تکیه گاهی جز
تو بی بهره باشم.
226- حسین (ع) یک درس بزرگتر ازشهادتش به ما داده است و آن نیمهتمام گذاشتن حج و به سوی شهادت رفتن است. مراسم حج را به پایان نمیبرد تا به همه حجگزاران تاریخ، نمازگزاران تاریخ، مؤمنان به سنت ابراهیم، بیاموزد که اگر هدف نباشد، اگر حسین (ع) نباشد و اگر یزید باشد، چرخیدن بر گرد خانه خدا، با خانه بت، مساوی است
باسێک له سهر دهقی وهرگێڕاو و فهرههنگۆکی وشهکان
س. چ. هێرش (سلێمان چیره)
بهر لهوهی باسی سهرهکیی بابهتهکه دهستپێبکرێ، جێی خۆیهتی کتێبی «قورئانی پیرۆز»، وهرگێڕاوی مامۆستا ههژار، به خوێنهرهوانی ڕێزدار بناسێندرێ.
کتێبی «قورئانی پیرۆز»ی مامۆستا ههژار(عهبدوڕڕهحمانی شهڕهفکهندی،1992-1921) که بریتی یه له وهرگێڕانهوهی ههر سی جزمهی قورئان، له ساڵی 1990 وهرگێڕدراوهته سهر زمانی کوردی و، چهند ساڵ دواتر(2000)، پاش گێره و کێشهیهکی زۆر له چاپخانهکانی«ئیحسان» و «تازه نیگا» به 15 ههزار نوسخهوه له چاپ دراوه و کهوتووهته بازاڕهوه.
ئهو «قورئان»ه کوردییه، به بهرگی زێڕکفت و چاپێکی جوان و ڕازاوه، نزیکهی 604 لاپهڕهی قهواره وهزیری یه. دیاره لهو 604 لاپهڕهیه، 302 لاپهڕه بۆ نهسس(دهق)ی قورئان و، 302 لاپهڕهش بۆ وهرگێڕاوه کوردییهکهی تهرخان کراوه و، له بهرانبهر ههر لاپهڕهیهکی قورئان که سووڕه و ئایهتهکانی تێدا هاتووه، ههر ههمان لاپهڕه و ژماره، بۆ زمانی کوردی دووپاتکراوهتهوه. دیاره ئهوه خۆی بۆ خوێندنهوه و تێگهیشتن و بهراوردکردن یارمهتییهکی زۆر باش به خوێنهرهوه دهدا. له لاپهڕهی 604 بهم لاوه، که لاپهڕهکان ژمارهیان بۆ دانهندراوه، لاپهڕهیهک بۆ پێرستی سووڕه و ئایهتهکان دیاریکراوه و، لاپهڕهیهکیش بۆ (نیشانهکانی ڕێنوێنی خوێندنهوه) به دوو زمانی عهڕهبی و کوردی لهبهرچاو گیراوه. پاشکۆیهکی 10 لاپهڕهییش به زمانی کوردی له لایهن مامۆستایان: «موحهممهد هادی مورادی» و «موحهممهد ماجیدی مهردوخی ڕوحانی» پێشکێشکراوه.
له دواههمین لاپهڕهی ئهو «قورئان»هدا، ژماره و ڕێکهوت و ئیجازهی چاپ و مۆری بهرپرسی «وهزارهتی ڕۆشنبیریی ئیسلامی» و، ئهدرێس و نیشانهی چاپهمهنییهکان ئاراستهکراوه. له کۆتایی کتێبهکهدا، جهغزێکی بچکۆڵانهی تێنووسراویش وهک (سپاس بۆ: دوکتور عهزیزی فهیز نهژاد...) هاتووه که لێرهدا جێی خۆیهتی ـ وهلهو سهرنجێکی لاوهکیش بێ ـ ئاماژهی بۆ بکرێ.
ئهوهی ڕاستی بێ، «دوکتور عهزیزی فهیز نهژاد»، ههروهک خۆی بۆی باس کردووم، زۆر لهمێژساڵ بوو مامۆستا ههژاری هاندهدا و لهبهری دهپاڕایهوه که تهنیا و تهنیا لهپێناو خزمهت به وشه و پاراوکردنی زمانی کوردی، کتێبی «قورئان» وهربگێڕێته سهر زمانی کوردی و، بهمجۆره ئاواتهکهی وهدیهات. ههڵبهت، ههر نێوبراویش بوو له سهردهمی دهرچوونی گۆڤاری «گزینگ»(1993-2003)دا، داوای له منی کڵۆڵ کرد که «قورئان»ی مامۆستا ههژار له گۆڤارهکهدا بناسێنم. بهڵام به هۆی وهستانی گۆڤارهکه ئهو ئهرکه بۆ ئهمڕۆ دواخرا و، ئهوا ئێستا، به خاتری دۆستی زۆر بهرێزم دوکتور عهزیز، ئهو کاره گرینگ و گران و دوور له توانایه چهشنی «مێروولهیهک که بچێ به گژ کێوی قافا» وهئهستۆ دهگرم و، ئهو قورئانه کوردییه له ماڵپهڕی «گزینگ»دا به ئێوهی بهڕێز دهناسێنم.
ههروهک له دوایین لاپهڕهکانی کتێبهکهدا هاتووه، مامۆستا ههژار بهر لهوهی ماڵئاوایی له ژیان بکا، مافی پێداهاتنهوه و پێداچوونهوه و ههڵهوپهڵهگرتن و، ههروهها ئهرکی ڕێکخستن و لهچاپدانی ئهو «قورئان»هی به دوو هاواڵ و هاوکاری خۆی واته: مامۆستایان «موحهممهد هادی مورادی» و «موحهممهد ماجید مهردوخی ڕوحانی» ئهسپاردووه و، ئهوانیش وێڕای نووسینێکی دووقۆڵیی له ژێر سهردێڕی (وهناو خودا که دههنده و دلۆڤانه..)، هۆ و سۆنگهی وهرگێڕانهوه و چۆنیهتی و ئاکامی لهچاپدانی کتێبهکهیان ڕوون کردووهتهوه.
له ژێرنووسێکی ئهو نووسراوهیهدا کاک «موحهممهد ماجید» دهڵێ:
((ئاخر و ئۆخری گهڵاڕێزانی ساڵی 1369ی کۆچی ـ ههتاوی (1990ی ـ ز) بوو که چوومه خزمهتی مامۆستا. داگیرسابوو، له سهر یهک دهکۆخی و نهفهسی سوار ببوو. ههر دانیشتم، فهرمووی: «ماجید! ئهوا به مهعسووم و غهبدوڵڵاشم گوتووه(داده مهعسووم خێزانی و کاک عهبدوڵڵا برای مامۆستا)، قهڵهمێکی سوورم به کاک هادی (مورادی) داوه و لێم داوا کردووه به دهس کۆلکه مهلاوه نهجاتم بدا! ههر کوێکی{کوێییهکی} ههرچێکی {ههر چییهکی} پێدهکا، حهقی خۆیه. ئهتۆش له سهرت بێ، «ئیدیت» و «ویرایش» و ئهو قسه قۆڕانهی خۆتی لێ زیادکه و چۆناوچۆنی چاپیش، بۆ خۆت دهزانی؛ ئهوه تازه کاری منی به سهرهوه نهماوه.))
ههروهک به دروستی له نووسراوهی ڕێزدارانی ئاماژهپێکراودا هاتووه، وهرگێڕانهوهی «قورئان» له ماوهیهکی نۆ مانگهدا، ئهویش له سهردهمی پیرێتی و له کاتی نهخۆشی و پشووسوارییدا نهتهنیا کارێکی سهخت و ئهستهم و دژواره، بهڵکه ئهرکێکی شیاوی شانازیپێکردن و ئهوپهڕی پێزانینیشه. له پاڵهوه ئهوهش بڵێم، ههرچهند وهرگێڕانهوهکهی مامۆستا ههژار، دوور له ههڵه و کهموکووڕیی نییه و، ئهوهش بێشک، یا دهبێ له سۆنگهی نهخۆشیی و ههڕهتی پیریی مامۆستا له قهڵهم بدرێ، یان له سهر حیسابی ئهو دوو بهڕێزانه بنووسرێ؛ بهڵام به لای منهوه، لایهنی ئهرێیی وهرگێڕانهوهی قورئان، نهک له ڕوانگهی جیهانبینی و باوهڕی دینییهوه، بهڵکه له ڕوانگهی خزمهتی ئهدهبی و، بووژانهوه و پهرهگرتنی زمانی کوردی، بهتێکڕایی له لایهنه نهئێییهکهی زهقتر و بهرچاوتره و، دهوهدا شک نییه که مهبهستی سهرهکی مامۆستا ههژاریش خۆی ههر ئهوه بووه. بۆیه ئهگهر لێرهولهوێ، له مانالێکدانهوهی ئایهتهکان و وشه سهخت و ئهستهمهکان تووشی چهت و تهنگوچهڵهمهش هاتبێ، یان کوردگوتهنی نهیویستووه «زۆر فوو له دۆ بکا»، زیاتر لهبهر ئهو ئامانج و مهبهستهی سهرهوه بووه؛ ئهوهش نا، لانیکهم یادگارێکی بۆ دین و دنیا بهجێهێشتووه!
له سهر ئهو حاڵهشڕا، ئهمن نایشارمهوه که بهشێکی زۆری ئهم کهموکووڕییانه، بهتایبهت مانا لێکدانهوهی ژێرنووسهکان(فهرههنگۆک)، دهخهمه ئهستۆی مامۆستایان کاک «موحهممهد هادی» و کاک «ماجیدی ڕوحانی» که له درێژهی باسهکهدا به وردی و بهشێنهیی لهسهریان دهدوێم.
ئهو ڕهخنه و گازندهیانهی له پلهی یهکهمدا مامۆستا ههژاری دهگرنهوه بریتین له:
ـ مامۆستا ههژار، بۆ کتێبێکی پیرۆز و ئهسپهندی وهک «قورئان»، لانیکهم له ڕوانگهی خۆیهوه دهبوایه پێشهکییهک بنووسێ و، تێیدا چۆنیهتی و شێوازی وهرگێڕانهوهکهی خۆی ڕوون کردبایهوه؛ ئایا له ڕووی کامه دهق و سهرچاوهی عهڕهبی یان کامه سیره و تهفسیر، قورئانی وهرگێڕاوهتهوه سهر زمانی کوردی؟! باوهکوو مامۆستا ههژار، له زمانی عهڕهبیدا، کهسێکی زۆریش پڕ و شارهزا و لێزان بووبێ، بهڵام لهگهڵ ئهوهشدا، ناتوانرێ به تێڕادیوی و به ئهرخهیانی بگوترێ که مامۆستا ههژار ڕاستهوخۆ له زمانی قورئانهوه که عهڕهبی یه، ئهو کارهی کردبێ! وهک چۆن مامۆستایان «موحهممهد هادی مورادی» و «ماجیدی ڕوحانی» بۆ بهراوردکردن و پێکگرتنهوه و لێکدانهوهی هێندێک وشه له تهفسیری «کهششاف» کهڵکیان وهرگرتووه، ڕێی تێدهچێ مامۆستا ههژاریش له دهقی تهفسیرگهلێک (چ عهڕهبی، فارسی و..) کهڵکی وهرگرتبێ؟!
ـ ڕاسته، مامۆستا ههژار به گوێرهی شێوازی باوی خۆی، له زۆربهی وهرگێڕانهوهکانیدا له ههموو چهشنه ڕاوێژ و زاراوه و دیالێکته جۆراوجۆرهکانی زمانی کوردی بههرهی وهرگرتووه و، لهم بارهیهوه گهنجینهی زمانی کوردی گهلێک دهوڵهمهندتر کردووه، بهڵام له زۆر شوێندا واژه و زارگۆ و دهمبێژی وهها ناپێویست و زێدهی دهکارهێناوه که چوارچێوهی نێوان زمانی نووسین(ستاندارد|یهکگرتوو|ئهدهبی) و زمانی پهیڤین(زارهکی)ی لهبهریهکبردووه و، هیچ سنوور و جیاوازییهکی له نێوان ئهو دوو لایهنه که له ههموو زماناندا پێڕهو دهکرێن، دانهناوه. وهک: لهنگۆ: له ئێوه (ل 13، قورئانی پیرۆز)، خۆن: خۆمان، وێمان(ل14)، جهوو: جوولهکه، یههوود(ل18)، ، قهردار: قهرزدار، قهرزار(ل48)، ناتانی: ناتوانی(ل410)، ئاڤاکهلاندنی: ئاوهکوڵ(ل508) و..
دهوهدا شک نییه، زمانی عهڕهبی که له دهورانێکی زۆر دوورودرێژی مێژووییدا، چ وهک زمانی دینی(ئاسمانی و ئهسهپهند) و چ وهک زمانی ئهدهبی و دهرباری، زمانی ئاخافتن و نووسین و دهربڕین بووه، ژمارهیهکی زۆر له زمانهکانی دیکهی ناوچهی له ژێر دهسهڵاتی خۆیدا خستبوه پهراوێزهوه و، دیاره زمانی کوردیش لهم دیاردهیه ئاوارته نهبووه. بهڵام لهگهڵ ئهوهشدا، زمانی کوردی دوای بووژانهوه و پهرهگرتنی به شێوهی ئهوڕۆیی، سهرهڕای ئهوه گهلێک له وشه و واژه و زاراوهی زمانه دێرینهکان یان زمانه ئێرانییهکان(وهک: زمانی مادیی، ئاڤێستایی، فارسی کۆن، پههلهوی و دهری..)ی ده خۆیدا حهشارداوه، بهشێکی زۆریشی له وشهگهل و موفرهداتی زمانی عهڕهبی ماڵیی کردووه و، وهخۆیگرتوون؛ بۆیه به پێچهوانهی قسهی هێندێک کهس، زمانی کوردیش ئهو تواناییهی تێدایه که ئهرکی وهرگێڕانهوهی قورئانی پێ ڕاپهڕێندرێ وهک پێی ڕاپهڕێندراوه.
ههروهک له پێشیشدا ئاماژهی بۆ کرا، مامۆستا ههژار بهم وهختهکهمه نۆمانگهییهی که به وهرگێڕانهوهی قورئانهوه خهریک بووه، به تێکڕایی توانیویه ئهو ئهرکه به شێوهیهکی باش ڕاپهڕێنێ و، ئهگهر کهموکووڕییهکیش وهک کورداندنی له زێدهبهدهر یان خۆماندوونهکردن له بواری زمانی«سهجع»هوه دهبیندرێ، ئهوا له نرخی کارهکهی کهم نابێتهوه.
لهو بهشهدا، بهرلهوهی نموونهگهلی بهرچاو له کهموکووڕییهکان دهستنیشان بکرێن، سهرهتا ئاماژهیهک به زمانی «سهجع» دهکهم و، پاشان وێڕای خستنهڕووی چهند سهرنج له سووڕهی «فاتیحه» و لێکدانهوهی مانای یهکهمین ئایهتی قورئان واته «بسم الله الرحمن الرحیم» ـ دیاره زیاتر له باری «سهرف و نهحو»(ڕێزمان)هوه، درێژه به باسهکه دهدهم.
ههروهک دهزانین، یهکێک له هونهره جوانکارییهکانی دهقی قورئان زمانی «سهجع»ه که له زۆربهی ههره زۆری سووڕه و ئایهتهکاندا بهدیدهکرێ. سهجع بهو وشهگهله هاوکێش و هاوئاههنگ و هاودهنگه دهگوترێن که له ئاخری ڕسته یان دهستهواژهیهکدا دهکاردهکرێن. سهجع که مانای ڕێکی و گونجاویی، هاودهنگیی و هاوقافیهیی، گمهی کۆتر.. دهگهیێنێ، خۆی له سێ بهش پێکدێ: 1) سهجعی هاوبهر یان هاوسهنگ ئهوهیه، که وشهکان تهنیا له وهزن و کێشدا له یهک بچن، وهک: ماڵ| باو، گهلاوێژ|بهڵاگێڕ؛ 2) سهجعی هاوتا یان هاوتهریب ئهوهیه که وشهکان له بواری کێش و ژماره و پیتی ئاخری ڕستهوه وهکیهک بن، وهک: ڕوانگه|ژوانگه، گێوژ| مێوژ؛ 3) سهجعی هاوپیت یان قهشان ئهوهیه که یهکدوو پیتی هاوچهشن له ئاخری ڕستهدا لهیهک بچن و دووپاتببنهوه، وهک: خهڵات| ڕۆژههڵات، کۆچکه|بهربهڕۆچکه.
ئێستا ئهگهر وهرگێڕاوه کوردییهکهی دهقی «قورئان» له باری دهکارهێنانی هونهری «سهجع»هوه ههڵسهنگێنین، دهبینین له زۆر جێگادا، ئهو دیاردهیه به شێوهیهکی زۆر جوان و ڕێکوپێک له دهقه کوردییهکهشدا ڕهنگی داوهتهوه، بهڵام ههروهک گوتم کهموهختی و کهم دهرفهتی، ئهو بوارهی به مامۆستا ههژار نهداوه که لهو بارهیهوه زیاتر وردبێتهوهو، تێیدا زمانی «سهجع» وهک ئهو نموونانهی خوارهوه له تهواوی دهقه کوردییهکهدا زاڵ ببێ: «ئێمه ههر تۆ دهپهرستین و پشتن ههر به تۆ دهبهستین»(سووڕهی فاتیحه، ئایهتی5)؛ «باش بزانن، که خراپهکار ئهوانن، بهڵام به خۆیان نازانن» (سووڕهی بهقهره، ئایهتی12 ـ ل3)؛ «ههرچی له ئاسمانان و زهویدایه، بۆ خودایه..» (ئایهتی 129، ئالی عیمران ـ ل66)؛ «ههرچی ههیه له ئاسمانان و زهمیندا و ههرچیهکیان له نێواندایه، گش بۆ ئهوه و ههرچی له ژێر خاکیشدایه» (ئایهتی 6، سووڕهی تاها ـ ل312)؛ «گوتیان: دیاره ئهوانه دوو جادووگهرن، دهیانهوێ به جادوویان له ههردی خۆتان دهرکهن و نهریتهههره باشهکهو لهناوبهرن» (ئایهتی 63، سووڕهی تاها ـ ڵ315)«ئهوهی که دروستی کردی و ئهندامهکانی وێخستی و ڕێکی کردی. به ههر شکڵێکیش خۆی ویستی، دهری خستی» (ئایهتهکانی 7و8ی سووڕهی ئینفیتارـ ل587).
له درێژهی باسهکهدا، باشتر وایه گرینگیی مانا و جێگه و پلهی ئهو دوو وشه(سیغه)یهی «رحمن| رهحمان» و «رحیم| رهحیم» له ئایهتی «بسم الله الرحمن الرحیم»دا ڕوون بکهینهوه و بزانین چ جیاوازییهک له نێوان ئهو دوو وشهیهدا ههیه و، پاشانیش دهگهڵ وهرگێڕاوه کوردییهکهیدا واته: «وه ناو خودا، که دههنده و دلۆڤانه» بهراوردی بکهین.
ههروهک دهزانین بنک و بنهوانی جیهانبینی ئیسلامی که «قورئان» سهرچاوهکهیهتی له سهر بناغهی دوو دونیایی دامهزراوه. جا ئهگهر ده پێوهندی لهگهڵ ئهو جیهانبینییهدا، وشه|سیغهی رهحمان و رهحیم که ڕیشهی ههردووکیان له مهسدهر(چاوگه)ی «رحم| رهحم»هوه هاتووه، شیبکرێنهوه، ئهوا وشهی رهحمان (وهک سفهتی خودا: ئافرێنهری جیهان و ههرچی تێیدایه) زیاتر لایهنی ئهو «رهحم»(بزهیی)ه دهگرێتهوه که ئهشێ خودا وهک بهدیهێنهری گهردوون، سهبارهت به تهواوی ئافرێنراوان(مهخلووقات: ئینسان و حهیوان)ی خۆی، له زنیدهوهری گهڕۆک و فڕۆکهوه بگره تادهگاته خزۆک و خشۆک، به شێوهی عادڵانه و دادپهروهرانه بینوێنێ و، ڕزق و ڕۆزیی زیندهوهران و، خۆراک و پۆشاکی ئینسانان، بهبێ فهرق و جیاوازیی نهژاد و جنس و دین و ڕهنگ و زمان، له سهر ئهو دونیایه دابین بکا. بهڵام ههرچی کهلیمهی «رهحیم»ه که کهوتووهته دوای کهلیمهی «رهحمان»، لایهنی ئهو «رهحم» و مێهرهبانی و بهخشین و لێبوردنه دهگرێتهوه، که ئافرێنهری گهردوون ئهشێ سهبارهت به ئینسان و بهتایبهت موسوڵمانان، لهم دونیا (ئاخیڕهت| قیامهت) دا نیشانی بدا.
به گوێرهی ئهو سهرنجهی سهرهوه، مامۆستا ههژار که له ماناکردنهوهدا، لهبری وشهی رهحمان، «دههنده» و لهبری وشهی رهحیم، «دلۆڤان»ی هێناوهتهوه، ڕاسته ههڵه نین، بهڵام پڕ به پێستی خۆیان نین. یهکهم، وشهی دههنده که شێوه(سفهت)ی کارا(فاعیل)ی چاوگهی «دان»ه له زمانی فارسی ڕا وهرگیراوه و کوردی نییه و، نێوی کارای ئهم چاوگهیه دهبێته «دهر و بدهر». دهو پێوهندییهدا، دهبێ ههوڵیش بدرێ تهواوی ئهو نێوانهی که حاڵهتی کارا یان بکهر(فاعیل)یان به سهردا دێ، به پێی ڕێزمانی کوردی به شێوهی دروستی خۆیان دهکار بکرێنهوه. دیاره له بارودۆخێکی وههادا که زمانی کوردی کهمی هێنا و تووشی بۆشایی هات، ئهوا دهکرێ هانا بۆ وشه خواستنهوه له زمانهکانی دیکهوه ببهین، بهڵام مادام زمانی کوردی لهو بارهیهوه دهوڵهمهنده، ئیتر پێویست ناکا.
دووههم، وشهی «دلۆڤان» دهتوانێ مانای کهلیمهی «رهحمان»یش وهخۆبگرێ، لهحاڵێکدا به گوێرهی ئهو شیکردنهوهی سهرهوه ئهو دوو وشهیه تهواو جیاوازییان ههیه.
بێ لهوهش، ئایهتی «بسم الله الرحمن الرحیم»، بهر لهوهی ڕستهیهکی تهواو بێ، زیاتر دهستهواژهیه و، دهکارهێنانی فێعل(کار) و ئامرازی گرێدان(وهک: که) زۆر له جێگهی شیاوی خۆیاندا نیین. ههڵبهت ئهو دیاردهیه ئایهتگهلی 2 و3 و4 یش دهگرێتهوه. کهوابوو، ئایهتهکه دهبوو ئاوا ماناکرابایهوه: «وه ناوی خودای بهخشهر و بهخشێنهر»، واته: «به ناوی خودای ڕۆزیدهر و لێبوورهر».
له ئایهتی 2 دا، وشهی ڕاهێنهر لهبری «رب» ههڵهیه و دهبایه وشهی «ئافرێنهر| خوڵقێنهر» هاتبایه.
ههروهها، ئایهتی4: «له ڕاستهڕێ شارهزان که:»، مهبهست و مانای ئایهتهکه ناگهیێنێ. ڕاستهڕێ بهو ڕێگا لێک و تهخت و ڕاستهقینهیه دهگوترێ که ئینسان به سهریدا بڕوا، نهک ڕێگای ڕاست و دروست، که مهبهست ئاکار و کردهوهی چاک و پهسنده. ئهوسا، «شارهزان که»ش که لهبری «اهدنا»دا هاتووه، تهواو نییه و، دهبوو ئاوابا: «ڕێی ڕاستمان پێ بنوێنه».
204- خدایا تو خود گفتی که نامردان نمی بینند بهشت را ولی من دیده ام نامرد نامردی که با خون رگ مردان عالم کاخ میسازد خداوندا بیا بنگر بهشت و کاخ نامردان را …………
خداوندا تو خود گفتی اگر اهرمن شهوت بر انسان حکم فرما شد من آن را بر صلیب خشم خویش مصلوب میسازم ولی من دیده ام چشمان شهوت وار مردی را که بر ناموس مردم چشم میدوزد …………..
خداوندا اگر مردانگی اینست به نامردی قسم نامرد نامردم اگر دستم به دامانت بیالاید.
205- زانوانم شکسته است و پاهایم فلج
خسته و مجروح و پریشان
و باری به سنگینی کوهی بر دوش
و من در زیر آن خم شده ام
و از زیر آن که چندین برابر من سنگین است و بزرگ است
آرام گرفته ام
و تنها ، برق حسرت از چشمان بازم
که همچنان به این راه
که تا افق کشیده است ، دوخته ام ـ ساطع است.
و جاده منتظر را در برابرم روشن می دارد.
جاده ای که سال هاست چشم به راه هر قدمم
خود را بر خاک افکنده است.
اما ردپایی بر آن نیست و …
نخواهد بود !
206- بهترین فرشته ها همین شیطان بود.مرد و مردانه ایستاد
و گفت: سجده نمیکنم تو را سجده می کنم اما این
آدمکهای کثیفی را که از گل متعفن ساخته ای این
موجود ضعیف و نکبتی را که برای شکم چرانیش خدا و
بهشت و پرستش و عظمت وبزرگواری و آخرت و وحق
شناسی ومحبت و همه چیز را فراموش می کندسجده نمی کنم
نمی بینی اینها چه می کنند؟ زمین را به چه کثافتی کشانده اند
مسیح و یحیی و زکریا و علی را بی رحمانه و درد منشانه میکشند.
208- عشق و دوست داشتن از نگاه دکتر شریعتی
عشق یک جوشش کور است
و پیوندی از سر نابینایی،
دوست داشتن پیوندی خودآگاه واز روی بصیرت روشن و زلال.
عشق بیشتر از غریزه آب می خورد و هرچه از غریزه سر زند بی ارزش است،
دوست داشتن از روح طلوع می کند و تا هرجا که روح ارتفاع دارد همگام با آن اوج میگیرد.
عشق با شناسنامه بی ارتباط نیست، و گذر فصل ها و عبور سال ها بر آن اثر میگذارد
دوست داشتن در ورای سن و زمان و مزاج زندگی میکند.
عشق طوفانی ومتلاطم است،
دوست داشتن آرام و استوار و پروقار وسرشاراز نجابت.
عشق جنون است و جنون چیزی جز خرابی و پریشانی “فهمیدن و اندیشیدن “نیست،
دوست داشتن ،دراوج،از سر حد عقل فراتر میرود و فهمیدن و اندیشیدن رااززمین میکند و باخود به قله ی بلند اشراق میبرد.
209- و آنگاه خود را کلمه ای می یابی که معنایت منم
و مرا صدفی که مرواریدم تویی
و خود را اندامی که روحت منم
و مرا سینه ای که دلم تویی
و خود را معبدی که راهبش منم
و مرا قلبی که عشقش تویی
و خود را شبی که مهتابش منم
و مرا قندی که شیرینی اش تویی
و خود را طفلی که پدرش منم
و مرا شمعی که پروانه اش تویی
و خود را انتظاری که موعودش منم
و مرا التهابی که آغوشش تویی
و خود را هراسی که پناهش منم
و مرا تنهایی که انیسش تویی
و ناگهان
سرت را تکان می دهی و می گویی
نه هیچکدام
هیچ کدام اینها نیست چیز دیگری است
یک حادثه دیگری و خلقت دیگری
و داستان دیگری است
که خداوند آن را تازه آفریده است
210- “اگر تنهاترین تنهاها شوم باز خدا هست او جانشین همه نداشتن هاست.
نفرین ها و آفرین ها بی ثمر است.
اگر تمامی خلق گرگهای هار شوند و از آسمان حول و کینه بر سرم بارد، تو مهربان جاودان آسیب ناپذیر من هستی.
ای پناهگاه ابدی تو می توانی جانشین همه بی پناهیها شوی”
211- شریعتی یک راه بود نه یک منزل، چراغ بود نه بت، فریادی بود بر گوشهای سنگین و پتکی بود بر وجدانهای خاموش دردی بود مجسم و مجسمه ای بود از درد و متحرکی بود در صراط تکامل.
به آنچه خود یافته بود وفادار و ملتزم بود.و برای آرمان دینی اش واهمه و ملاحظه ای نمی شناخت.باید بر آنها که از سر بی دردی از او بت ساخته اند و در پرستش او خود را از فکر نقد و تامل آسوده کرده اند بانگ زد که اگر او کاری کرد همان بود که تقلید عابدانه از دیگران نکرد.شما هم اگر به راه او می روید تقلید عابدانه از دیگران نکنید.اگر خود را مرد میدان احیا می یابید بسم الله دلیرانه در آن گام نهید و اگر نه سر خود گیرید و آرا و کلمات بزرگان را دستمایه بلهوسیهای خود مسازید.
از کتاب “قصه ارباب معرفت”دکتر سروش
212- خدایا رحمتی کن تا ایمان نام و نان برایم نیاورد
قوتم بخش تا نانم را و حتی نامم را در خطر ایمانم افکنم
واز آنها باشم که پول دنیا را می گیرند و برای دین خرج می کنند
نه از آنها که پول ئین می گیرند و برای دنیا کار می کنند.
213- خدایا :
زمین و آسمان به این گل و گشادی، آدمهای گل و گشادتر
یه زمین و آسمون نقلی با دو تا آدم حسابی میساختی
214- خدایا مگذار که آزادی ام اسیر پسند عوام گردد که دینم در پس وجهه دینی ام دفن شود که عوام زدگی مرا مقلد تقلید کنندگانم سازد که آنچه را حق میدانم به خاطر اینکه بد میدانند کتمان کنم.
خدایان اصلی آشوری _ بابلی
آنو : خدای آسمان . پدر خدایانی که به جهان آسمانی تعلق دارند . خدای اقتدار . مورد پرستش در شهر اوروک . پدر الهه ایشتار.
آشور : خدای آشور" آفریننده خویش" سرور تمام خدایان" خدای آسمان و زمین" تععین کننده سرنوشت. مورد پرستش در شهری به نام او آشور.
بعل یا انیل : سروری قایم به خویش" خدای طوفان" پدر خدایان. تعیین و ثبت کننده سرنوشت جهان . مورد پرستش در شهر نیپور.
ایا : خدای ((خانه آب))" منبع دانش . جادوگر خدایان . شاه خرد و هوش . سرور انسانیت . خدای بابل.
ایشتار : الهه سیاره ونوس ( زهره = ناهید ) . الهه عشق و لذت . ونیز الهه جنگ و باروری . مورد پرستش در شهرهای اوروک در بابل و به ویژه در نینوا.
مردوک : شاه خدایان" سرور سروران" شاه آسمانها و زمین" پخش کننده خرد" زاینده (( سرسبزی.غلات و گیاهان )). ارباب حیات. پسر ایا. پدر نبو. خدای بابل.
نبو : خدایی که فرا میخواند و هشتار میدهد. کسی که سرنوشت انسانها را مینویسد و روزهای عمر آنها را تعیین میکند . خدای بابل.
نوسکو : خدای آتش. پیک خدای بعل . زن او سادارنونا است .
شمش : خدای خورشید " منبع زندگی و باروری" خدای شجاعت" خدای عدالت و حق" داور خدایان و زمین" خدای غیب گویی . زن او آیا است.
سین : خدای ماه " مسلط بر خورشید و زهره" معیار زمان" خدای خرد . زن او نینگال است . مورد پرستش در اور و حران.
ایزدان اصلی مورد پرستش یا شناخته شده ایرانیان
اهریمن : اصل تاریکی" نادانی و بدی .
اهورا مزدا : اصل برتر" سرور جهان" آفریننده خرد" همجا حاضر" نیروی حیاتی طبیعت .
دیوها : نیروهای معارض خدایان" ضد انواع خدایان. فعال و حاضر.
مهر (میترا) : مادها به ویژه او ره همتای اهورا مزدا میدانستند" تنظیم کننده حرکت اجرام سماوی و ستارگان . فرمانده زندگی انسانها و شاهان" تعیین کننده سامان و سازمان اجتماعی.
اورمزد : اصل نور" معرفت و نیکی . ( اورمزد همان اهورا مزدا به زبان پهلوی ساسانی است )
زروان : خدای زمان" یگانه نیروی آشتی دهنده اورمزد و اهریمن .
دستدر کار = هنگامیکهپا در کار نباشد
دستکاری= دستیکهکاریباشد
کار دستی= کاریکهبا پا نتوانانجامداد
دستمال= دستیکهتمایلبهمالیدندارد
دستور = دستیکهبهتور میزند.
دستبهسینه= دستی کهبرایسینهزنیمناسبباشد.
دستچپ= دستیکهچشمشچپباشد.
دستراست= دستیکهکجنباشد.
دستخالی= مثلنانخالییا دستخالخالی.
دستخر = دستیکهخر و بیشعور باشد.
دستفروش= کسیکهدستمیفروشد.
دستخیس= دستیکهمدامدر آبباشد.
دستدادن= کسیکهدستشرا بهدیگریمیبخشد.
دستنشانده= کسیکهدستشرا نشانمیدهد.
دسترو کردن= کسیکهدستشرا پشترو میکند.
دستشستن= کسیکهپایشرا نمیشوید.
دستچسبانکی= کسیکهدستشآلودهبهچسبباشد.
دستبکار = دستیکهبیکار نباشد.
دستبهآب= دستیکهدر آبباشد.
دستکدنبک= دستیکهدنبکمیزند.
خوشدست= دستیکهخوشحالو خوشباشد.
دستکج= دستیکهراستنباشد.
دستو دلباز = دستیکهدلشبستهنباشد.
دستتهی= کسیکهدستشسوراخباشد.
دستهجارو = کسیکهدستشمثلجارو باشد.
دستبند = النگویمزاحم.
دستبزن= وقتیکهدستبهزندستمیزند
دستزده= مثلبید زدهیا دستیکهزدهشدهباشد
دستتنها = دستیکهازدواجنکردهباشد
دستشوئی= محلیکهدر آنجا بیشاز شستندست، کارهایدیگر میکنند
دستچسبانکی= دستیکهاموالدیگرانبهآنمیچسبد
گربهرو = راهیکهگویا سگنمیتواند از آنجا عبور کند
گربهیبیچشمو رو = آدمهایبیچشمو رو برایاینکهاز احساسگناهرنجنبرند، اینصفتنابهنجار را بهگربهنسبتدادهاند.
بازیگربهبا دمخود = ما انسانها هماگر همبازینداشتهباشیم، با یکجائیاز بدنمانبازیمیکنیم.
بچهگربه= مثلبچهانسان، از پدر و مادرشزیباتر است.
گربهیخانگی= مثلغذایخانگیسالمتر است
گربهوحشی= مسلماً از آدمها کهبا بمباتمملیونها همنوعخودشانرا میکشند، وحشیتر نیست.
گربهدزده= بیشتر از انسانها دزد نیست.
شراب= آبیاستکهشر بهپا میکند.
قرطاس= طاسیکهقر میدهد
سخنران= رانیکهسخنمیگوید
سخندان= مثلقندان. ظرفیکهدر آنپر از سخناست
سرباز = کسیکهکلاهبر سرشنباشد
گندهدماغ= کسیکهدماغشبویگند بدهد
پینهدوز = کسیکهپایشرا تو کفشهیچکسینمیکند اما دستشهمیشهدر کفشدیگراناست.
استخر خالیاز آب= برایشنایکسانیکهشنا بلد نیستند
همیشهطلبکار = کسیکهبههیچکسقرضندادهاست
کوفتهکاری= کوفتهبا ادویهیکاری
تشخیص= قایقیکهرویآبباشد
عاقبتاندیش= کسیکهدر زمانحالزندگینمیکند
خودبین= کسیکهپیوستهدر مقابلآئینهباشد
قهوهخانه= محلیکهفقطچایمیدهند
بادمجان= جانیکهدمداشتهباشد
سبیل= جمعسهبیل
نانسنگک= نانیکهمثلسنگباشد
نردبان= مثلدربان، کسیکهنردهرا میپاید
بازار = برعکسبیزار
زنبور = زنیبا مویبور
قلمخودنویس= چیزیکهخودشمینویسد
دروازه= دریکههمیشهوازه
آشپز = کسیکهپلو پختنبلد نباشد
تهران= تهران
بیداد = کسیکهقادر بهداد زدننباشد
کار چاقکن= کسیکهکار را مثلچپقو قلیانچاقمیکند.
کاردستی= کاریکهپائینباشد.
ساعتکار = اوقاتیکههمهسر کار حاضرند ولیکاریانجامنمیدهند.
خودکار = معدهایکهخودشکار کند.
کارمزد = شلاقیکهمردمبکار وامیدارد.
کار بدنی= کاریکهبدونفکر انجامشود.
کار فکری= کسیکهبکار فقطمیکند.
کاربر = کسیکهکار را میبرد.
خلافکار = چیزیکهدر ایرانبسیار یافتمیشود.
کار سیاه= کار بازغال
سفتکاری= کاریکهسفتو سختباشد
نازککاری= کار با کاغذ و زرورق
کار سنگین= کسیکهبا سنگکار میکند.
کار اجباری= کاریکهوقتیانجامنشود مسرتآمیز است.
کار کودکان= بازیگوشی
کار دستجمعی= نتیجهکار عظیماست، اما هر کسخیالمیکند بهتنهائیآنکار عظیمرا انجامدادهاست.
کار بزرگ= کاریکهاز انسانهایکوچکساختهنیست.
شیرینکاری= کاریکهدر شیرینیپزیانجاممیشود.
تازهکار = کارگریکههنوز بیاتنشدهباشد.
کهنهکار = کسیکهبا کهنهکار کند.
همهکاره= کسیکههیچ کار بلد نیست.
کارگاه= محلیکهدر آنجا گاهیکار انجامشود.
کارشکنی= کسانیکهدر شکستنکار تخصصدارند.
کارفرما = کسیکهکار نمیکند. فقطکار را فرمانمیدهد
کاردان= کسیکهکار را میداند ولیانجامنمیدهد
کارتونک= کارتنکوچک
کارمندان= کسیکهروزییکساعتبهاندازهیحقوقشکار میکند و بقیهروز، عاطلو باطلاست.
ستمکار = کسیکهاگر کار نکند، مفیدتر است.
شبکار = کسیکهدر تاریکی، کارشرونقدارد.
درستکار = کسیکههمیشهکلاهشپسمعرکهاست.
شاهکار = شاهیکهچونهیچکارینمیکند. پیوستهمورد تحسیناست.
بدبخت= کسیکهاز دیدنخوشبختیهایخود غافلاست.
خواهر و مادر = جورکشآقایانهنگاممرافعهو فحاشی
سرخوش= کسیکهبهغیر از سر تمامبدنشناخوشباشد.
خیرهسر = کسیکهخیرهبهسر خود نگاهکند.
خودسر = کسیکهسرشمالخودش
بشر دوست کسی که دشمن حیوانات باشد
روشن فکر کسی که در تاریکی فکر کرده نتواند
بازیگوش کسی که با گوش بازی کند
بدبین کسی که خوب دیده نتواند
خونسرد کسی که خونش رایخ زده باشد
خدا نترس کسی که از بنده بترسد
بیمار کسی که مار نداشته باشد
سردار کسی که دارای سر باشد
نامهكهتم كاتێك پێگهیشت كه زۆر خهمناك و پهرێشان بووم. دڵم زۆر شكابوو، له گیانی خۆم بێزار بووم. له سهر جێگا ڕاكشابووم و دهمویست بنووم، بهڵام خهوم نهدههات، ئهگهرچی 48 سهعات بوو خهوم له چاو نهكهوتبوو. نامهكهت سێبووری دام.
به خۆڕایی فرمێسك بۆ ئهو هونهرمهنده دهڕێژی كه مردووه. بهختهوهرترین هونهرمهند ئهوهیه زووتر بمرێ. ئهدی به دهردی عهلی مهردان بچێ؟
من هاتوومه سهر ئهوهی هونهرمهند ئینسان نییه و ئهگهر ئینسان بێ ئینسانێكی ئاسایی ههر نییه. ئهوی ئهو دهیبینێ خهڵكی تر نایبینن، ئهوی ئهو ههستی پێدهكا، خهڵكی تر ههستی پێناكهن. ئهو ڕهنجی ئهو دهیكێشێ خهڵك نایكێشێ، ئهو دهردی ئهو دهیچێژێ خهڵك نایچێژن.
نامهكهت زۆر خۆش بوو خۆشتر له ژوانی گهوره پیاوان، شیرین بوو، شیرینتر له ماچی كهڵهژنان. قسهی یهكجار گهوره و ئازایانهی تێدابوو، لهو قسانهی جانداركی مهزنی له سهر شههید كرا. چبكهین ئێستاش ئێمه نهگهیشتووینه ئهو زهمانهی بوێرین ڕازهكانی دهروونمان بۆ كۆمهڵ، بۆ خهڵك، تهنانهت بۆ ههڵبژاردان دهرببڕین.
تۆ چاكه به خوێندنهوه و خزمهت به منداڵكردن وهختی خۆت ڕادهبوێری، بهڵام من هیچ ڕابواردنێكم نییه، قسهی قۆڕ نهبێ. دهمویست زۆرت بۆ بنووسم، زۆرت دهردی دڵ بۆ بكهم، كهچی كارێكم بۆ هاتهپێش لهو كارانهی كه لهگهڵ زهوقی شاعیرانهم یهك ناگرنهوه. ئهگهر مام ڕۆژی ههینی داهاتوو له لای كۆترهكان له 11وه تا 12 چاوهنۆڕتم. ئهگهر هاتی پێم خۆش دهبێ و ئهگهر نههاتی دڵم نایهشێ. ئهگهر زووترت پێكرا به كاك عهبدوڵڵا بڵێ پێم ڕاگهیهنێ.
خهریك بووم سهفهر بكهم تا كهمێك خهمهكان بڕهون. بهڵام كورد گوتوویهتی: پیاوی دهستهوهستان چ له گهرمێن چ له كوێستان. من ئیتر به هیوا نیم لهم دنیایه خۆشی ببینم. ناهومێد نیم و لێم ڕوونه ڕۆژێك ههردێ مرۆڤ به ئاواتی لهمێژینهی خۆی بگا، بهڵام من خۆم ڕزیوم، نهماوم و تام له هیچ ناكهم. ئاخ پیری...
زۆر سهیره من له تهمهنی لاوهتیم دا بێ ئهوهی بزانم پیری چ دهردێكه و ههرگیز به بیرم دا نهدههات سهردهمی پیرییم له ئاوارهیی و دهربهدهری دا ڕادهبوێرم له پیری دهترسام. ئێستا لهو واقیعه به سامهدا دهژیم. من ئێستا نهك له مردن ناترسم، بهڵكه به ئاواتم بمرم. بهڵام وهك شاعیرێكی شۆڕشگێڕی نهبهز پێم خۆش نییه خۆم بكوژم، یا به نهخۆشی بمرم. بهڵكو پێم خۆشه شههید بم. له دار بدرێم، تیرباران بكرێم. بهڵام دژمن ناپیاوه.
ههرچی دهبێ بهڵا ببێ بۆم بنووسه، بم بینه، من لهوه ئازاترم كه بڵێم بهو ههموو ناوبانگهوه كه ئێستا ههمه زۆر شت له تۆی ئازا فێربووم كه زۆركهس به شێت و دێوانهت دهزانن. با ئهوهش بڵێم منیش به شێت و دێوانهت دهزانم. بهڵام فهرقی لێكدانهوهی من و ئهوان زۆره. ئیتر به هیوای دیدار.
هێمن
سهرچاوه: گۆڤاری ڕهنگین، ژماره 58، 1993.
جلال آل احمد در ۱۱ آذر ۱۳۰۲ در خانوادهای مذهبی-روحانی به دنیا آمد. وی پسر عموی آیتالله طالقانی بود [۱]. دوران کودکی و نوجوانی جلال در نوعی رفاه اشرافی روحانیت گذشت. پس از اتمام دوران دبستان، پدر جلال، سید احمد طالقانی، به او اجازهٔ درس خواندن در دبیرستان را نداد. اما او که همواره طالب و جویای حقیقت بود به این سادگی تسلیم خواست پدر نشد.
|
|
دارالفنون هم کلاسهای شبانه باز کرده بود که پنهان از پدر اسم نوشتم. روزها کار؛ ساعت سازی، بعد سیمکشی برق، بعد چرمفروشی و از این قبیل... و شبها درس. با در آمد یک سال کار مرتب، الباقی دبیرستان را تمام کردم. بعد هم گاهگداری سیمکشیهای متفرقه. بردست «جواد»؛ یکی دیگر از شوهر خواهرهام که این کاره بود. همین جوریها دبیرستان تمام شد و توشیح «دیپلمه» آمد زیر برگهٔ وجودم... |
|
در سالهای آخر دبیرستان است، که جلال با کلام کسروی و شریعت سنگلجی، آشنا میشود و همین مقدمهای میشود برای پیوستن وی به حزب توده. در سال ۱۳۲۲ وارد دانشسرای عالی تهران میشود و در رشتهٔ ادبیات فارسی به تحصیل میپردازد. در ۱۳۲۳ به حزب توده پیوست و سه سال بعد در انشعابی جنجالی از آن کناره گرفت. نخستین مجموعه داستان خود به نام «دید و بازدید» را در همین دوران منتشر کرده بود. او که تاثیری گسترده بر جریان روشنفکری دوران خود داشت، به جز نوشتن داستان به نگارش مقالات اجتماعی، پژوهشهای مردم شناسی، سفرنامهها و ترجمههای متعددی نیز پرداخت. شاید مهمترین ویژگی ادبی آل احمد نثر او بود. نثری فشرده و موجز و در عین حال عصبی و پرخاشگر، که نمونههای خوب آن را در سفرنامههای او مثل «خسی در میقات» و یا داستان-زندگینامهٔ «سنگی بر گوری» میتوان دید.
در سال ۱۳۲۶ دومین کتاب خود به نام «از رنجی که میبریم» را چاپ میکند که حاوی قصههای شکست مبارزاتش در حزب توده است. انشعاب وی از حزب توده هم در همین سال اتفاق میافتد. پس از این انشعاب است که برای مدتی به قول خودش ناچار میشود به سکوت که البته سکوت وی به معنای نپرداختن به سیاست و بیشتر قلمزدن است.
آلاحمد در ۱۳۲۷ در اتوبوس تهران به شیراز با سیمین دانشور، که او نیز دانشجوی دانشکدهٔ ادبیات داستاننویس و مترجم بود، آشنا شد و در ۱۳۲۹ با وی ازدواج کرد.
|
|
...و زنم سیمین دانشور که میشناسید؛ اهل کتاب و قلم و دانشیار رشتهٔ زیباییشناسی و صاحب تألیفها و ترجمههای فراوان، و در حقیقت نوعی یار و یاور قلم. که اگر او نبود چه بسا خزعبلات که به این قلم در آمده بود. (و مگردر نیامده؟) از ۱۳۲۹ به اینور هیچ کاری به این قلم منتشر نشده که سیمین اولین خواننده و نقادش نباشد... |
|
پدر آلاحمد با ازدواج او با دانشور مخالف بود و در روز عقد به قم رفت و سالها به خانه آنها پا نگذاشت.
با قضیهٔ ملی شدن نفت و ظهور جبههٔ ملی و دکتر مصدق است که جلال دوباره به سیاست روی میآورد. وی عضو کمیته و گردانندهٔ تبلیغات «نیروی سوم» –که یکی از ارکان جبههٔ ملی بود– میشود. وی در ۹ اسفند ۱۳۳۱، با عدهٔ دیگری از «نیروی سومیها» بعد از اطلاع از محاصرهٔ منزل دکتر مصدق فوراً به آنجا میرود و در مقابل منزل دکتر مصدق به دفاع از او سخنرانی میکند؛ اشرار قصد جان او را میکنند و او زخمی میشود. در اردیبهشت ۱۳۳۲ به علت اختلاف با رهبران نیروی سومیها از آنها هم کناره میگیرد. دو کار ترجمهٔ وی، «بازگشت از شوروی» ژید و «دستهای آلوده» سارتر، مربوط به همین سالها است.
پس از کودتای ۲۸ مرداد، که ضربهٔ سنگینی بر پیکر آزادیخواهان و مبارزین با استبداد بود، آل احمد نیز دچار افسردگی شدیدی گردید. در این سالها وی کتاب خود را تحت عنوان «سرگذشت کندوها» به چاپ میرساند.
جلال به یک دورهٔ سکوت میرود و او به دور از تمام هیاهوهای سیاسی سعی به از نو شناختن خود میکند. «... فرصتی بود برای به جد در خویشتن نگریستن و به جستجوی علت آن شکستها به پیرامون خویش دقیق شدن. و سفر به دور مملکت. و حاصلش اورازان، تاتنشینهای بلوک زهرا و جزیرهٔ خارک...» که البته «مدیر مدرسه» هم مربوط به همین سالها است. وی در سال ۱۳۴۲ به اتفاق علیاکبر کنیپور برای سفر حج به مکه رفت. پیش از این سفر در ملاقاتی که با سید روحالله خمینی داشت با وی آشنا شده بود [۲] و کتاب غرب زدگی مورد توجه او قرار گرفته بود.
سفر به اسرائیل
جلال آل احمد از علاقهمندان به ایده کیبوتص بود. وی مقالاتی را درباره «سوسیالیزم دهقانی اسرائیل» برای ایرانیان نوشت و همچنین در سفری به اسرائیل در سال ۱۳۴۱ با این پدیده از نزدیک آشنا شد.[۳] این سفر معترضان فراوانی داشت که از آن جمله میتوان به سید علی خامنهای رهبر کنونی ایران اشاره کرد که پیش از آن هم آثار آل احمد را خوانده بود اما به گفته خودش «بیشتر به برکت مقاله ولایت اسرائیل» با او آشنا میشود و در تماسی تلفنی با آل احمد، «مریدانه» به وی اعتراض میکند.[۴]
مرگ
وی در ۱۸ شهریور ۱۳۴۸ در سن چهل و شش سالگی در اسالم گیلان درگذشت. پس از مرگ نابهنگام آلاحمد، جنازهٔ وی به سرعت تشییع و دفن شد. که باعث ایجاد باوری دربارهٔ سر به نیست شدن او توسط ساواک شد. همسر وی، سیمین دانشور این شایعات را تکذیب کردهاست [۵] ولی شمس آل احمد قویاً معتقد است که ساواک او را به قتل رساندهاست و شرح مفصلی در این باره در کتاب از چشم برادر بیان کردهاست.
سیمین دانشور در کتاب "غروب جلال" [۶] برملا میکند که علت مرگ جلال زیادهروی در مصرف مشروبات الکلی -که از آن به نام نوشابه قزونیکا (نام ودکایی ساخت ایران در آنزمان) نام میبرد- بودهاست و علت مرگ را هم آمبولی در اثر افراط در مصرف مشروب قزونیکا و سیگار اشنو ذکر میکند و شایعات مربوط به دستداشتن ساواک در مرگ جلال را صریحاً رد میکند.
جلال آل احمد در وصیت نامه خود آورده بود که جسد او را در اختیار اولین سالن تشریح دانشجویان قرار دهند ولی از آنجا که وصیت وی مطابق شرع نبود، پیکر او در مسجد فیروزآبادی جنب بیمارستان فیروزآبادی شهر ری به امانت گذاشته شد تا بعدها مقبرهای در شأن او ایجاد شود و این کار هیچگاه صورت نگرفت.
تاثیر جلال آل احمد بر ادبیات فارسی
1- جلال آل احمد از سالهای ۱۳۲۶ به معرفی آثار و نویسندگان بزرگ معاصر غربی پرداخت.از جمله اینکه برای اول بار با ترجمه رمان بیگانه از آلبر کامو او را به جامعه ادبی معرفی کرد. و یا اینکه چند سال بعد با ترجمههایی از آندره ژید، یونگر، اوژن یونسکو، داستایوسکی نقش بسیار موثری در پیشبرد ادبیات معاصر ایفا کرد.
2- معرفی بیشتر شعر نو نیمایی و کمک به گسترش آن
3- حمایت از شاعرانی چون احمد شاملو و نصرت رحمانی و حمایت از جوانان دیگر
4- نثر جلال آل احمد باعث یک جهش بیسابقه در نثر فارسی شد جهشی به سوی فضای هیجان عصبانیت و...
5- تاثیر پذیرفتن و تقلید دیگران از آثارش (به خصوص نویسندگان، روشنفکران و دانشجویان) باعث گسترش هر چه بیشنر نوع نگارش ادبی آل احمد شد به گونه ای که او به الگویی در میان طیف ادبی و مردمی تبدیل شد.
6- ایجاد تشکلهای ادبی و انتشار مقالات گوناگون از دیگر خدمات جلال به ادبیات معاصر است. در حقیقت در نیمههای دهه ۱۳۴۰ جلال نقش «پدر خوانده» ادبیات ایران را ایفا می کرد.
7- جلال آل احمد ادامه دهندهٔ راهی بود که محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت در سادهنویسی و استفاده از زبان و لحن عموم مردم در محاورات، آغار کرده بودند. در واقع این نوع نوشتن و استفاده از زبان محاورهای به وسیلهٔ جلال به اوج می رسد و گسترش مییابد.
جایزه ادبی جلال آل احمد
در سال ۱۳۸۷ برای اولین بار جایزه ادبی جلال آل احمد توسط دولت جمهوری اسلامی بنیان نهاده شد تا با این کار مقام اندیشه و حق جویی وی پاس داشته شود.
آثار
داستان و مقاله
- پنج داستان (۱۳۵۰)
- نفرین زمین (۱۳۴۶)
- ارزیابی شتابزده (۱۳۴۳)
- سنگی بر گوری (نوشتهٔ ۱۳۴۲، چاپ ۱۳۶۰)
- غرب زدگی (۱۳۴۱)
- نون والقلم (۱۳۴۰)
- مدیر مدرسه (۱۳۳۷)
- سرگذشت کندوها (۱۳۳۷)
- زن زیادی (۱۳۳۱)
- سه تار (۱۳۲۷)
- از رنجی که میبریم (۱۳۲۶)
- دید و بازدید (۱۳۲۴)
- در خدمت و خیانت روشنفکران (انتشار پس از مرگ)[۷]
- سفر به ولایت عزراییل
- مکالمات
- یک چاه و دو چاله
- نیما چشم جلال بود
- در خدمتیم
- اسرائیل، عامل امپریالیسم (چاپ کتاب در تاریخ مهر ۱۳۵۷)
سفرنامه و مشاهدات
- خسی در میقات (۱۳۴۵)
- سفر روس
- سفر آمریکا
- جزیرهٔ خارک درّ یتیم خلیج فارس (مشاهدات، ۱۳۳۹)
- تاتنشینهای بلوک زهرا (مشاهدات، ۱۳۳۷)
- اورازان (مشاهدات، ۱۳۳۳)- که پس از بازدید از این منطقه که سرزمین اجدادی او بوده است، نگاشته شده.
ترجمه
- تشنگی و گشنگی (با هزارخانی، ۱۳۵۱)
- چهل طوطی (با سیمین دانشور، ۱۳۵۱)
- عبور از خط (با هومن، ۱۳۴۶)
- مائدههای زمینی (با پرویز داریوش، ۱۳۴۳)
- کرگدن (۱۳۴۵)
- بازگشت از شوروی (۱۳۳۳)
- دستهای آلوده (۱۳۳۱)
- سوء تفاهم (۱۳۲۹)
- بیگانه (با خبرهزاده، ۱۳۲۸)
- قمارباز (رمان) (۱۳۲۷)[۸]
ویژگی نثر
به طور کلی نثر جلال آل احمد تلگرافی، شلاقی، عصبی، پرخاشگر، حساس، دقیق، تیزبین، صریح، صمیمی، منزه طلب، حادثه آفرین، فشرده، کوتاه، بریده، و در عین حال بلیغ است. نثر وی به طور خاص در مقالات، سنگین گزارشی و روزنامهنگارانه است. جلال آل احمد دارای نثری برونگرا است یعنی نثرش بر خلاف نثر صادق هدایت در خدمت تحلیل ذهن و باطن شخصیتها نیست. جلال آل احمد با استفاده از دو عامل نثر کهن فارسی و نثر نویسندگان پیشرو فرانسوی به نثر خاص خود دست یافته است. آل احمد کوشیده تا در نثر خود تا آنجا که امکان داشته فعل، حروف اضافه، مضافالیه ها، دنباله ضربالمثلها و خلاصه هر آنچه که ممکن بوده است را حذف کند. حذف بسیاری از بخشهای جمله باعث شده نثر آل احمد ضربآهنگی تند و شتابزده بیابد. آل احمد در شکستن برخی از سنتهای ادبی و قواعد دستور زبان فارسی شجاعتی کم نظیر داشت و این ویژگی در نامههای او به اوج می رسد. از ویژگیهای دیگر نثر جلال آل احمد میتوان به نیمه رها کردن بسیاری از جملات، تعبیرات و اندیشهها و استفاده از علامت «...» به جای آنها اشاره کرد، که این امر در راستای ایجاز نوشتهها و ضربآهنگ سریع آنهاست.
ادبیات متعهد: جلال در دورهٔ ادبیات متعهد زندگی میکرده و هنر نویسندگی اش، هنری متعهد بوده و این موضوع در کتابهایش آشکار است. مهمترین ویژگی هنر متهعد تلقی ابزار، وسیله و رسانه بودن هنر است، یعنی آن چه اهمیت دارد پیامی است که از طریق این رسانه منتقل می شود. تلقی ابزاری از هنر دارای نتایج چندی است: الف) در این تلقی آن چه ملاک اصلی ارزیابی و نقد اثر هنری میشود پیام و محتوایی است که از طریق اثر منتقل میشود به عبارتی نقد موضوعی از سایر نقدها اهمیت بیشتری می یابد. ب)دومین نتیجه تفکیکی است که بین فرم و محتوای اثر هنری صورت می گیرد چرا که هسته و اساس هر اثر هنری درون مایهٔ آن است و همواره برای تفکیک فرم از محتوا باید مراقب بود که انتقال درون مایه توسط مزاحمتهای فرمی و گسترش بی رویه آن مخدوش نگردد. (جلال آل احمد در ارزیابی شتابزده فرم و تکنیک یک اثر را کم اهمیت میداند و علت استفاده از یک تکنیک متداول داستانی را نبودن فصای باز و عدم امکان صریح گفتن حرفهایش میداند.) ج)گرایش و تمایل به کلی گویی، به این معنا که هنر متعهد میکوشد تا انتقال دهنده پیام و مضمونی کلی و عمومی باشد پیامی که از قید تعلق به یک فرد و موقعیت زمان و مکان خاص رها است و سخنی عام و جهانی دارد. (جلال آل احمد در ارزیابی شتابزده شیوه برخورد ادبیات را با مسایل جهان مانند فلسفه میداند، یعنی همچون فلسفه رسیدن به کلیات و صدور احکام کلی. لذا میتوان گفت جلال آل احمد به کلی گویی علاقهمند بوده. به طور مثال روستایی که در نفرین زمین دربارهٔ آن بحث میشود نمونهایست کلی بر یک روستای ایرانی.)
من نویسی جلال آل احمد: یکی از ویژگیهای مشترک نوشتههای جلال آل احمد (عموماً) و داستانهایش (خصوصاً) را میتوان من نویسی او دانست. در اینجا من نویسی را میتوان در سه معتای مختلف تعبیر کرد: الف) ابتداییترین و سطحیترین تعبیر از من نویسی این است که نویسندهای در داستانهای خود به ذکر حوادث و وقایعی بپردازد که پیش از این خود به صورت مستقیم با آنها روبرو بوده است و از نزدیک آنها را لمس کرده است. شاید بتوان این تعبیر از من نویسی را تقریباً معادل ادبیات تجربی دانست. (چیزی که بارها جلال آل احمد به علاقهٔ خود به آن اشاره کرده است.) ب) دومین تعبیر از من نویسی آن است که نویسنده به عنوان فردی صاحب اندیشه در داستان خود حضور دارد و در لابهلای آن به بیان نظرات، افکار و احساسات خود میپردازد، در واقع در اینجا با حضور فکری و روحی نویسنده سروکار داریم. در اکثر کارهای جلال آل احمد یکی از شخصیتها -که از قضا در بیشتر موارد منِ راوی نیز هست- در واقع خود اوست که به بیان نظراتش میپردازد. این حضور البته در داستانهای اولیه بیشتر شبیه به دوربین عمل میکند تا فردی که مستقیماً نظراتش را بیان کند، اما در داستانهای پایانی حضور آل احمد در مقام یکی از شخصیتهای داستانهایش بسیار پررنگتر میشود. ج) سومین تعبیر از من نویسی را میتوان صورت افراطی تعبیر دوم دانست، به این معنا که اگر نویسنده علاوه بر آن که در داستان حضوری فکری دارد، مجال سخن گفتن و اظهار نظر سایر شخصیتها را بگیرد. من نویسی در این تعبیر میتواند مصادیق مختلفی داشته باشد. یکی آن که تمام شخصیتهای داستان تودهای هم شکل و هم صدا باشند و همگی با لحنی واحد سخن بگویند و یا یکسان احساس کنند و بیندیشند. دیگر آن که نویسنده در پرداخت شخصیتهای مخالف خود بیدقتی کند و آنها را به جای انسانهای خاص و منحصر به فرد، تیپهای کلیشهای ترسیم نماید که پیشاپیش سستی کلام و احساس آنها و حقانیت نویسنده قابل پیش بینی باشد، و یا آن که آنان چنان در گفتار و کردار خود متناقض نمایانده شوند که امکان هر نوع تفکری از جانب خواننده در مورد آنان سلب شود. این تعبیر از من نویسی را میتوان در واقع همان تکصدایی بودن متن نامید.
زن از نگاه جلال
یکی از مقولههای اجتماعی در داستانهای جلال آل احمد زن است. زن به عنوان پدیدهای اجتماعی، تقریباً همزمان با انقلاب مشروطه به ادبیات راه مییابد. در این دوران از بیچارگیها، محرومیتها و نداشتن آزادی زن در خانواده و اجتماع سخن گفته میشود. زن به عنوان فردی از اجتماع، تحت تأثیر ستمها، خرافهپرستیها و نادانیهای جامعهای است که در آن زندگی میکند. «وضع زن در خانواده و اجتماع، بهترین نمودار گسیختگی اجتماع و تنش و کشاکش درونی فرهنگی است که از همان دوران مشروطیت تناقضهای دردناک و بحرانی آن آشکار شده بود. در این جامعه، تمام نابسامانیها در وجود زن تبلور یافت.»1 زن در جامعه آن زمان، فردی بود که اگرچه در اجتماع زندگی میکرد، اما هیچ سهمی از آن نداشت. موجودی کتکخور و دربند بود. «آل احمد از نویسندگانی است که دریافت پرداختن به وضعیت زن ایرانی در راه سرکشیدن به فاحشه خانهها تا چد حد، کهنه و مبتذل شده است. زنان داستانهای آل احمد نه چون زنان صادق چوبک در فکر همآغوشیاند و نه چون زنان مرفه و زیبای بزرگ علوی، به عشقهای رمانتیک میاندیشند.2» زنان داستانهای آل احمد خود را حقیر مییابند. آنان در فضایی مردسالار توصیف میشوند. نه هویتی دارند و نه هیچ حقی برای اعتراض. آنان در محیطی زندگی میکنند که آزادی و تساوی برای زن در عمل و نظر وجود ندارد. به عنوان مثال، «بچه مردم» داستان زندگی زنی است که به علت ازدواج مجدد مجبور است بچهٔ شوهر اولش را سر راه بگذارد تا بتواند به زندگی خود ادامه دهد. این داستان تصویر زنی را نشان میدهد که به خاطر نان و ادامه زندگی، از ابتداییترین احساسات خود میگذرد. چرا که او در اجتماعی زندگی میکند که زن، مانند یک کودک به حمایت مرد نیازمند است. در «لاک صورتی» شوهر هاجر که فروشنده دورهگردی است به خاطر خریدن لاک، او را مورد ضرب و شتم قرار میدهد. هاجر زنی است که خود را ناقصالعقل میداند و نهایت آرزویش خریدن لاکی است تا با آن دستانش را مانیکور کند. «چه خوب بود، اگر میتوانست آنها را مانیکور کند، اینجا بیاختیار به یاد همسایهشان، محترم، زن عباس آقای شوفر افتاد. پزهای ناشتای او را که برای تمام اهل محل میآمد، در نظر آورد. حسادت و بغض راه گلویش را گرفت و در ته دلش پیچید.3» تمام داستان، خیالات خام یک زن برای خرید یک لاک است. همینطور او به عنوان یک زن نباید از شوهرش هیچ انتظاری داشته باشد. در «آفتاب لب بام» پدر را سلطان بی چون و چرای خانه میبینیم که وجودش فضای خانه را سنگین میکند. دستور میدهد و از تشنگی ناشی از روزه، دختر خردسالش را کتک میزند. همینطور در «زن زیادی»، صناعت جریان ذهنی را به خوبی برای نمودن آشفتگیهای تازه عروس راندهشده از خانه شوهر به کار میگیرد. زن سرافکنده و عاصی به خانه پدری بازگشته و روزهای شوهرداری را به یاد میآورد. این تداعیها از طریق درهم آمیختن خاطرات، آرزوها و حسرتها، وجوه گوناگون زجر چندگانه را مجسم میکند که در جامعه پدرسالار بر زنان تحمیل میشود.4» در این فضای پدرسالارانه، زن از سوی مرد مورد حاکمیت قرار میگیرد و جرات هیچگونه اعتراضی ندارد. همین زنان اگر فرصتی داشته باشند درگیر کارهای خاله زنکی اند. دختران به دنبال باز شدن بخت کور شان هستند و زنان همه زندگیشان را صرف مبارزه با هوو میکنند. داستانها پر است از خاله خانباجیها، شاباجی خانمها و یا عمقزیهایی که با نذر و طلسم و دعا به چارهجویی مشکلات زنان میپردازند. در داستان «سمنوپزان» مریم خانم، زن عباسقلی آقا، سمنوی نذری میپزد تا هوویش از چشم شوهر بیفتد و از عمقزی طلسم میخواهد. شوهر دادن دختران دم بخت، موضوع دیگری است که ذهن این زنان را به خود مشغول کرده است. در «سمنوپزان» مریم خانم علاوه بر اینکه از عمقزی برای هوویش طلسم میخواهد به شوهر دادن دختر دم بختش هم فکر میکند. «هنوز دوباره صدای قلیان را به صدا درنیاورده بود که صدای بیبی از آن طرف مطبخ بلند شد که به یک نقطه مات زده بود و میپرسید: «مریم خانم واسه دختر پا به بختت چه فکری کردی؟ - چه فکری دارم بکنم بیبی؟ منتظر بختش نشسته. مگر ما چه کار کردیم؟ آنقدر تو خونه بابا نشستیم تا یک قرمساق اومد، دستمون را گرفت ورداشت برد.5» زنان داستانهای آل احمد یا هوو دارند یا به دنبال دوا و درمان بیفرزندی، به هر دری میزنند. تمام دنیای آنها در همین خلاصه میشود و اگر از خود فارغ شوند، به عروسها، هووها و مادرشوهرهای همدیگر نیش و کنایه میزنند و این بدبختی زنان متوسط و پایین جامعه است. «خانم نزهت الدوله» تصویر طنزآمیز زنیست از طبقهٔ بالا. تمام همت او صرف پیدا کردن شوهری ایدهآل است. «خانم نزهت الدوله گرچه تا به حال سه تا شوهر کرده و شش بار زائیده و دو تا از دخترهایش هم به خانه داماد فرستاده شدهاند و حالا دیگر برای خودش مادربزرگ شده است، باز هم عقیده دارد که پیری و جوانی دست خود آدم است و گرچه سر و همسر و خویشان و دوستان میگویند که پنجاه سالی دارد ولی هنوز دو دستی به جوانیاش چسبیده و هنوز هم در جستجوی شوهر ایدهآل به این در و آن در میزند.6» همهٔ زندگی این زن، صرف ماساژ چین و چروکهای بینی و فر موهایش است و باز هم تصویر زنی را میبینیم که درگیر سبکسریها و جهلهای خاص خودش است. در مجموع داستانهای آل احمد، تصویری از حقارت زنان در جامعهای مردسالار است. زنانی که از خود هیچ اختیاری ندارند و از سوی مردان مورد اذیت و آزار قرار میگیرند. آنچه آل احمد از زن در داستانهایش به نمایش میگذارد، تصویر حقارتی است که جامعه به زنان تحمیل میکند. زنان ابتدا در خانه پدری و سپس در اسارت خانه شوهر، نادیده انگاشته میشوند. زن در چنین جامعهای شخصیتی است منفعل. او تحقیر میشود، کتک میخورد و حقی بیش از این برای خود قایل نیست.201- رنج تلخ است ولی وقتی آن را به تنهایی می کشیم
تا دوست را به یاری نخوانیم،
برای او کاری می کنیم و این خود دل را شکیبا می کند
طعم توفیق را می چشاند
و چه تلخ است لذت را “تنها” بردن
و چه زشت است زیبایی ها را تنها دیدن
و چه بدبختی آزاردهنده ای ست “تنها” خوشبخت بودن
در بهشت تنها بودن سخت تر از کویر است
در بهار هر نسیمی که خود را بر چهره ات می زند
یاد “تنهایی” را در سرت زنده میکند
“تنها” خوشبخت بودن خوشبختی ای رنج آور و نیمه تمام است
” تنها” بودن ، بودنی به نیمه است
و من برای نخستین بار در هستی ام رنج “تنهایی” را احساس کردم
202- اما اگر آنها نام خویش را به نان فروختند و من بر آب دادم و پیشتر از خضر و پیشتازتر از اسکندر رسیدم
و اگر آنها لذت بردند من غم آوردم
و اگر آنها پول پرست شدند من بت پرست شدم
و اگر آنها همچون عنصری زرآلات خوان گستردند و از نقره دیگدان زدند، من همچون مولوی در «آفتاب» شکفتم و در خورشید سوختم و سفره از دل گستردم و مانده از درد نهادم و شراب از خون سرگشیدم؛
اگر آنها مرد ابلاغ شدند من مرد داغ شدم
و اگر آنها دل به زندگانی بستند من دل به زندگی بستم،
اگر آنها وازرت یافتند من سلطنت یافتم، اگر آنها را به دورغ میستایند مرا به راستی میپرستند،
اگر آنها را در نهان به دل دشمن دارند مرا در نهان به دل دوست دارند
و اگر آنها گزارش کار می نویسند من گزارش حال مینویسم،
اگر آنها به آزدی خیانت کردند من به آزادی وفادار ماندم،
اگر آنها در شب نشینیهای آلوده با زنان آلوده میرقصند من در خلوت پاکم گل پاک صوفی میبویم،
اگر آنها شکم فربه کردهاند آن چنان که در خشتک خویش نمیگنجند من عشق پرودهام آنچنان که در خویشتنم نمیگنجد، اگر آنها کارمند دارند من دردمند دارم،
اگر آنها ماده شتر پیرگر بیمارشان را به زور در پای قصر قربانی کردند من اسماعیلم را به شوق در راه کعبه ذبح کردم،
اگر آنها کسی را دارند که بنوشند و بخندند من کسی را دارم که بسوزیم و بگرییم،
اگر آنها در انبوه هم بیگاه هماند ما در تنهایی خویش آشنای همیم،
اگر آنها طلا دارند من عشق دارم،
اگر آنها خانه دارند من محراب دارم،
اگر آنها صعود میکنند من به معراج میروم،
اگر آنها در زمین میخرامند من در آسمان میپرم،
اگر آنها پایان یافتهاند من آغاز شدهام،
اگر آنها وکیل شدهاند من معبود شدهام،
اگر آنها رئیساند من رهبرم،
اگر آنها غلام خانه ازد و چاکر جان نثار راجه شدهاند من امام پاک نژاد و راهب پاکزاد مهر او شدهام،
اگر آنها گردن به زنجیر عدل انوشیروان کشیدند و آخور آباد کردند من ترک کاخ و سر و سامان گفتم و بودا شدم و زنجیر بگسستم و رها شدم و آزادی یافتم و هنرمند شدم و آفریننده شدم و نبوت یافتم و رسالت یافتم و جاوید شدم و در جریده عالم دوام خویش را ثبت کردم.
اگر آنها را گروهی چاپلوسی میکنند که حرفه شان این است و هر که را در جایشان بنشانند اینان را بر گردد خویش دست بر سینه و چربی بر زبان و نفرت در دل خواهد یافت
مرا دلی میستاید که جهان و هرچه دارد برایش خاکروبه دانی زشت و عفن است و مگسانی بر آن انبوه، دلی که جز زیبایی و جز ایمان و جز دوست داشتنی نه از جنس این دنیا در آن راه ندارد دلی که از غرور خدا را نیز به اصرار من میستاید!
….
که میگوید زیان کردم؟
من کجا و آنها کجا؟
و به دنیا و شر و شورش آلوده نگشتم
و معلمی را و خلوت آرام و ساده این گوشه را برگزیدم
و حال را نگهداشتم و از قیل و قال و معرکه دامن برچیدم و
اگر آنها زر اندوختند من گنج یافتم،
اگر آنها کاخ برپا کردند من معبد ساختم و
اگر آنها باغی خریدند من کشور سبز معجزاتش را دارم
و اگر آنها بر چند «رأس» ریاست یافتند من بر اقلیم بیکرانه اهورایی دلی سلطنت دارم و
اگر آنها غرورشان را در پای میزی ریختند من آن را بر سر گلدسته معبد عشق بشکستم و
اگر آنها به غلامی «قیصر» درآمدند من صحابی «حکیم» شدم، یا غار «نبی» گشتم و آنها راه خویش کج کردند و دامن پر کردند و من ماندم و با دست و دامنی خالی به خلوتی خزیدم
هێدی
ناسرهون ههست و خهیاڵ، ئهی خۆزگه من دێوانه بام!
خۆزگه دهست و پێم له ناو زنجیری بایه و، وا نهبام!
زولفی سهر شانت، عهزیزم! کاتێ هاتی شانه کهی
من گوتم: ”سهد خۆزگه دهنکی شانه بام و، شا نهبام“!
کهس وهک ئاوێنه به وردی ناژمێرێ خاڵی ڕووت
بۆیه ئاواتم بوو ئهو ئاوێنه بهستهزمانه بام.
شهو چهقوچۆی جووتێ بهی وام دهگرێ، ڕۆژێ ڕهنگه من
وا نهلهرزیبام له سهر سینگی ئهگهر لهرزانه بام.
نابێ ڕزگارم له دانهی خاڵ و داوی کهزیهکهی
من که دهمویست قهت له گیری داوودانهدا نهبام.
زهردهخهندهی لێوهکانت ههر ههناسێکی دهوێ
ئهو تهلهسمهم پێ نهدهشکا من که وهک شهوبا نهبام.
تا پهرهنگ و پیاڵه وا لاجانگ و لێوت ماچ دهکهن
من دهڵێم: ”قهیدی چ بوو خوایه یهکێ لهو دوانه بام!“
کێ ههبوو وهک شهم بسووتێ بۆ منی شهیدا، ئهگهر
خۆم له دهوری وی وهکوو پهروانه بێپهروا نهبام؟
شهو بوو، ئهو بوو، مهی بوو، بسکی باوهشێنی ڕووی دهکرد
ههر منی بێچاره لهو ناوه دهبوو بێگانه بام.
خۆزگه بۆ ئهو پێنج و دوو ڕۆژهی ژیانی خۆم، منیش
ههر وهکوو ”هێدی“ مهلی تۆفانی بێ هێلانه بام!
ماڵ و سهر ویستم به جارێ وا فیدای تۆ کهم، وهتهن!
ئهوڕۆ چیرۆک بێ له ناو گهلدا، سبهی ئهفسانه بام.
ورمێ، مانگی 4ی 1986
25/1/1365ی ههتاوی
بۆ کوێ؟ ههر کوێیهک که ئێره نهبێ.ئهمن لێره له خۆش ویستن و نهوازش وهکوو ئازار و ئهشکهنجه ههراسانم،ههراسانم.... !
((بیا ای خسته خاطر دوست ،ای مانند من دل کنده و غمگین.
من اینجا بس دلم تنگ است.
بیا ره توشه برداریم.
کجا؟هر آنجا که اینجا نیست.
من اینجا از نوازش نیز چون آزار ترسانم....))
راسخون
طنز
ئیبراهیم ئیسماعیل پوور
عبدلله لطیف پور
گوڵبژێری شێعره خۆش ئاهه نگه کانی کوردی
ئهمين گهرديگلاني
كتێبخانه ی كوردي ئه وين
رضا اسعدی و محمد رحیم پور
روژهه لات - بوکان
دانلود
آزاد سید ابراهیمی
مسته فا مه عروفی
آپدیت آفلاین محصولات شركت ESET
بانك لپ تاپ ايران نوت بوك
کتاب داستان صوتی
کتابهات صوتی
شرکت نفت
گیتا شناسی
فارسی موبایل
فروش گوشی موبایل
ايران تجارت ، تجارت الكترونيك
روشگاه الکترونیک ایرانیان
نمونه عکس گرفته شده با ن8
خوارزمی، نشریه اینترنتی برترین های آی تی
نوکیا N8 و هنر تصویر برداریاش
[ الف با ]
کارکنان نظام اداری
داستانکها
رفاهی
کتێبخانه ي کوردي هه نبانه
کورد. کام ( ف )
کوردستان نت ( ف )
داستانک
ترفندستان
سازمان سنجش
موکریانی
کورد بلاگر
لينکستان
کتابخانه ی لطیف
آرشیو پیوندهای روزانه
ناسر حیسامی
عبدالله په شيو
کتاب شناسی آثار بهزاد خوشحالی
شێركۆ بێكهس
دوکتۆر که مال مه زهه ر
هێدی( ف )
هاوڕێ باخهوان
مه سعوود محه مه د
به ختیار عه لی
هه نده رێن
شێرزاد حه سه ن
سۆران کوردستانی
دوکتۆر گوڵموراد مورادی
کلیم الله توحدی
ناسر ڕهزازی
حه سه ن قازی
عه تا نه هایی
یوونس ڕهزایی
سلێمان دڵسۆز
آی طنز( ف )
امروز( ف )
گه زیزه
نه ختيک ئيواره
هه ناســـــــــه که م
احمد غلامی
مولود بهرامیان
رهبر محمود زاده
رشيد احمدرش
آموزش ادبیات راهنمایی- عابد حسینی
عباس يميني شريف
محمد جعفر یاحقی
دکتر مهدی زرقانی
محمود فتوحی
نادر ابراهیمی
مریم حسینی
دکتر پروین سلاجقه
شمس لنگرودي
دکتررضابراهنی
دکتر فرزان سجودی- زبانشناسی
داستاهاي مثنوي به نثر
نادر نادر پور
علی باباچاهی
شعر العربي
دکتر شریعتی
نوشته های دکتر علی شریعتی
وب سایت رسمی دکتر علی شریعتی
سورئالیست
روی جلد کتاب نیوز
فرهنگ واژگان
تازه های ادبی
گزینگ
آدینه بوک
ههژان بابامیری
زانکۆ خهڵیفه
پهیڤین
ك.د.ئازاد
هنر و دیگر هیچ
کامبیز کهریمی
ماڵپهڕی كورد و كوردستانی
زمان ناسی
مقایسه گوشی
موبایلستان
اصل بودن گوشی
نوکیا - فارسی
فيلترينگ به تاريخ پيوست
دانلۆد کدهای آهنگ کردی
صادق چوبک
یاره نێت
کاروانکوژه
باشگاه هنرمندان جوان
عهتا نههایی
نيک انديشان
غریب سجادی
کتاب دوست
کریم قادرپور
عوسمان مهحموودی
دهنگی سهربهخۆ
كونه كورد
ئاماژه اشاره
نمایشگاه بین المللی کتاب تهران
کوردپدیا
دانلود کتاب
سایت علمی دانشجویان ایران
ادبیات ما شعر داستان کتاب نقد
ســوران کــرد مــاد
بلوط ...نشریه فرهنگی
برف وبلوط وماه
جن و پری
موزه لووڤر
پهرتووک
خۆشهویستی
موکریانی
ڕامان
گاگهش
دیمانه
موزه ملی
باستان شناسی آذربایجان
فێرگهی زمانی کوردی
کرد کیست
فرهنگ لغت ههورامی
گوناگون
عهزیز صادقی
کۆشکی کورد
جی مهیل
سههۆڵان
لینکی کوردی
دهزگهی سهردهم
بانک مقالات
ترجمه متن انگلیسی به فارسی
فۆنتی کوردی
سی فۆر کورد
دانلود کتب دانشگاهی ادبیات
ادبیات فارسی
مجلات ڕشد تخصصی
آی طنز
پرند-ادبی
پايگاه تخصصي اطلاع رساني موبايل-GSM.ir
ديجی کالا نقد و بررسی و فروش آنلاین کالای دیجیتال
کتێبخانه ي کوردي هه نبانه
ساب دانلود
گل آقا
تاريخ ماد و هخامنشي
دنیای تکنولوژی
محصول
سایت مستقل خبری - تحلیلی شهرستان دیوان دره
شهباز محسني
محمود فتوحی
مجله نقد ادبی
دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد
آمار لحظه به لحظه جهان
دیکشنری آنلاین
کاووس حسن لی
سید علی صالحی
خانه شاعران جهان
وبلاگ دانشجویان ورودی۸۷ ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
آشنایی با صادق هدایت و دانلود داستانهایش
کتاب موبایل
دانشكده ادبيات و علوم انساني کردستان
دانلود صوتی مثنوی
آریانپور
بوالفضول الشعرا
خالو راشد
سديم كلريد
و بدانيم اگر كرم نبود
کارتون
فه ردین مهزههر پوور
لیزینگ
صندوق ذخیره فرهنگیان
آپارات
داریوش حیاتی - ادبی
اشکی که جاری نشد
یک کتاب
forum
مرور
فیلتر
گاگه ش
فـرهنــگ لغــت هــورامــي
گوناگون
جی میل
ترجمه متن انگلیسی به فارسی
فۆنتی کوردی
سی فور کورد
دانلود کتب دانشگاهی رشته ادبیات
ادبیات
آی طنز
بانک لینکهای فارسی
کیله شین
شاملو
سهراب
دانلود کتابهای تاریخی
گیا رنگ
کاک ناسر
اصغر آقا
خاکه لیوه
هنر معلمی
ماموستا احمد هه ردی
آریا رمن
گاگه ش
وبلاگ خودم
یک معلم ادبیات
آیین واسطوره های ایرانی
یک معلم روانشناسی
ری را (ادبی)
داستانک
گزینگ
تکفال
فلای ست
کوری زانیاری
فرکانسهای هاتبرد
فرکانسهای اینتلست
فرکانسهای یوتلست دبلیو تری
فرکانسهای نایلست
فرکانسهای یوروبرد9
جدول پخش برنامه های تلویزیون صداوسیمای ایران
زانست په روه ران
مبدل خط میخی
روژ ژمیری ئاری میترایی
شعر فارسی1
شعر فارسی2
داستان واره
داستانک
داستانک
گوڤاری نیشتمان
سایتی جوان کردنی وێنه
مێژووی کورد
هه ڵوێست
دیباچه
ریشه یابی کلمات
فرهنگ دشواریهای شاهنامه
ژاراوه و زانیاری
فرهنگستان زبان کردی
دانلود صوتی شاهنامه
موسسه کرمانج
سایت عروض
قه شمه ر ئاوا
کوردی= انگلیسی - زاراوه کان
کاک عه تا نه هایی
بریا کاکه سووری
خامه- منداڵان
حه سه ن قازی
کالج کتاب صوتی
تبديل تاريخ شمسی به میلادی و بلعکس
خاتوو فرانک احمدی
سۆران حوسێنی
علی دستمالی
ههرمان وطمانی
بووژان - گۆڤار
ئهنجومهنی ئهدهبیی شنۆ
گۆڤاری ههرهوهز
کورد بلۆگر
دهروازهی پهیڤ و بزاڤی شێتی دێڕ-عهلی حسهینی
قالب وبلاگ
ئهنجومهنی ئهدهبی بۆکان
کاک ئهمين گهرديگلاني
ئهنجومهنی ئهدهبیی مههاباد
کاک سهلاح نیساری
پهریا شاسهنهم
محهمهد ئهمین شاسهنهم
جهلال نهجاڕی
سولهيمان ئهحمهدزاده
تربیت معلم مدرس سنه
لیزینگ ایران خودرو!!
laptop
لپ تاپ
لینک دانلود آویرا
لینک دانلود آپدیت آویرا
66 دانلود رایگان نرم افزار جدید
آسان دانلود
دوستداران آقای دکتر کزازی
کرسی رایانه
فری دانلود
دانلود
عظیم دانلود
محمد علی محسن زاده-نرم افزار عربی
تحلیل مسایل سینما
وبگردی بیست و سی
خرید فیلم
مجتمع آموزش عالی پیامبر بزرگ
وبلاگ مخصوص عشاق سینما
کڵاو ڕۆژنه
آپدیت روزانه نۆد
ترفندهای ناب
آواست-آنتی ویروس
ترجمه ادبیات کوردی
طنز
پارسی سره
فارسی شکر
زبان فارسی
ایران 7000 ساله
کتابخانه ی آنی
كتێبخانه ی كوردي ئه وين
سافت گزار- نرم افزار جامع
بوف كور
دانلود فیم وكلیپ
فردین رشیدی
سولەیمان سۆفی ساڵحی و شیرین ئهمیری" ]
داریوش آشوری
کاک رهووف مهحموودپوور
دیاکو مرادی علی آبادی
ئۆمید حهبیبی
نوشته های یک انسان
یک کتاب
ادبی-زبانشناسی
سیمرغ
قدرت الله شفيعي( دبير زبان و ادبيات فارسي )
مترجم گوگل
تحلیلهای ادبی
تحلیلی یونگی از بوف کور هدایت
کالج اینترنتی , صادق هدایت شناسی
طریقه ی فعال کردنEditدر نسخه ی 5، NOD32
زریان
پارازیت
نرم افزار اصلاح و بهینه سازی عکس
پرند-بسته
فیلتر خور-بسته
ههڵوێست-بسته
زاخه-بسته
کتاب
کودکان
کتابلاگ-بسته
نیلگون-بسته
خاک و سیخورمه
آوای آزاد-بسته
ئاڵ فۆر کورد
دکتر سروش -بسته
پێشمهرگهکان -بسته
آلفابێت-بسته
زانست پهروهرانی کورد
ڕوانگه
ڕووداو
گفتگوی پایدار
کهسکه سوور
کورد ژین
پژوهشهای تاریخی
فهرهیدوون حهکیم زاده
ئیسمایل سهردهشتی
ژیلا سهفایی-دیواندهره
سمایل عهزهمی
هیوا قریشی
مرکز سنجش آموزش و پرورش
لیست سایتهای ادبی
مرکز سنجش آموزش و پرورش
آی کتاب (فروشگاه کتاب اینترنتی)
بانک نشریات کشور
دریافت کدپستی
گنجور
مشکلات خودرو1
مشکلات خودرو2
مشکلات خودرو3
سایت ویژه دکلمه شعر
فێرگهی زمانی کوردی(دیاکۆ)
وانه بۆ پۆلی 1-2-3-4 و گهوره ساڵان
بانک سخنان بزرگان
کتێبخانهی ئهوین
اخبار كردستانات «آن لاین و بروز»
مشاهیر کورد
لیست وبلاگهای روستاهای کوردستان
مطالب فرهنگي و ادبي
فرهنگ،تاريخ و هنر كردستان
ژوانگهی ئهدهب
گهورهکانی کورد
کتێبخانهی ههورامان
چراکان
یاگهی زمانی کوردی
داستان و حکایت
فێرکاری کۆمپیۆتهر
خۆشهویستی
وبگذر
چاوگ
ناودارانی کورد
شعر نو کوردی
کهشکۆڵی ههڵوهدا
کتێبخانهی ئهوین
هاوژین
كردی را پاس بداريم
ویکی پدیا -شاعران کورد
عهدنان کهریم
کورد و کوردستانی
یانهی چناران
کوردی پدیا
قهندیل
ئاماژه
دینۆ
کهریم حکمهتی
کورد سۆفت
یاگهی زمانی کوردی
د.عبدالله ابریشمی
ناسر باباخانی
عبدالعزیز مولودی
رادیو زمانه کارتونهای مانا نیستانی- بسته
سپیرێز
فروشگاه اینترنتی ارادو
انجمن رایانه-تبدیل pdfفارسی بر ورد
دانلود آهنگهای شهریبان و.....
آهنگهای محمد شیخو و.....(زبان عربی)
کتێبخانهی ئهوین(بهختیار)
فیش حقوق معلمان
سرویس اشتراک ویدیو-دانلود
فروشگاه کارتون و فیلم
فروش فیلم های هنری ایران وجهان
نقد و بررسی گوشی
سافت گذر اولین دانشنامه نرم افزار ایران
رهگیری مرسوله پستی
مهدویت( ضمن خدمت)
دانلود پاور DVD
وبلاگ لینک کوردستان
نوکتهی کوردی
مرجع کاریکاتور
گهلهری وێنه
سبهی- وێنه و کاریکاتێر
عکس کردستان -بسته
زانکۆی سهلاحهددینی ههولێر
ئاوێنه-بسته
گۆرانی کرمانجی
چیا-گۆرانی
داستان- کوردی
خێزان
مهڵبهندی ڕۆشنبیری ههورامان
هجویات کوردی
کتێبخانهی ئهوین
ههنبانه بۆرینه
نشریه غرب
ئاوات
ههتاوی قهندیل
کوردهواری ههواڵ
کاروانی خهیاڵ
شبکه تهران
شبکه دو
شبکه چهار
شبکه سه
کتێبخانهی چراکان
مهسعوود حهق تهڵهب( دبیر هنر)
زبان و ادبیات شادگان
نمونه سؤالات امتحانات نهایی زبان و ادبیات فارسی و آرایه های ادبی و تاریخ ادبیات
وبلاگهای فارسی
داستانهای کوتاه
نمونه سوالات امتحانی
بنکهی ژین
گۆڤاری گهپ-کاریکاتێر و توانج
آوینی
فرهنگستان فارسی
