لێکۆڵینهوهیهک لهسهر ڕازه وێژهییهکان له شێعری ههندێ له شاعیرانی کورد زماندا 1
نالی،وهفایی،مهحوی،مهولهوی،سواره،هێمن،ههژار،ئهمین گهردیگلانی،ڕهحیم لوقمانی،جێماو،مهینهتی
...........................................
از نالی:
نام: خدربن احمد شاویسی مکائیلی
سال تولد: 1215 هجری برابر 1800 میلادی
سال مرگ: 1273 هجری برابر 1856 میلادی
محل تولد: روستای خاک و خۆڵ در حوالی سلیمانیه
شارح دیوان: ملا عبدالکریم مدرس و فاتح عبدالکریم
آرامگاه: سلیمانیه
---------------------------------
تاتایی سهری توڕهیی پڕ پێچشی بادا
ههرتایهکی بارێکی گوڵ ونافه به بادا
جناس تام در کلمات بادا
1- بادا در مصراع اول: بازکردن سر زلف
2- بادا در مصراع دوم: درباد پراکندن
ترجمه: وقتی کهیارسرزلف پیچیدهی خودرا بازکرد،ازهر تار موی او باری از گل و مشک در هوا پراکند.
.....................................................
شهو چهپکهنی نهیلۆفهڕیوو جیلوهیی ڕهقصی
شهرمهنده دهکا زوهرهیی زههرا لهسهمادا
ایهام در کلمهی سهما ->
1- آسمان 2- رقص
ستارهی زهره نماد بزم و رقص است.
ترجمه: یار با لباس شبانهی نیلوفری خود و جلوهی رقص سحرانگیزش ستارهی زهره را در رقصیدن شرمنده می کند.
.....................................................
شهبههی زوڵفی شهبهھ گۆنهیه،ڕووگهردانی
بهسهری ئهو ،که به سهودا سهروسامانم دا
جناس تام در کلمات شهبهھ ١- سیاهی 2- شبح
ایهام در کلمهی سهودا 1- عشق 2- معامله 3- سیاهی شب 4- دیوانگی.
ترجمه: روی گردانی یار از من تاریک و سیاه بود مانند شبح اما من تازه باکی ندارم چون جان ومالم را در راه عشق او گذاشتهام.
.....................................................
نالی مهسهلی حاڵی له ئهشکهنجهیی غهمدا
وهک ناڵه لهنهیدا،وهکوو ناله لهقهڵهمدا
جناس محرف در ناڵه و ناله 1- آه و ناله 2- تار باریکی که در داخل قلم نی وجود دارد – نوعی قلم نی
ترجمه: مثال حال نالی در اندوه فراق مثال آه و نالهی نی است یا مثال نال است در قلم نی ( اشاره به بشنو از نی چون حکایت می کند .....
...............................................
بێ سهروی ڕهوانم! که لهبهر ئهشکی ڕهوانم
خهرقه بووهته غهرقه، کهوا سهوزه لهبهرما
جناس تام در ڕهوان 1- بلند قامت 2- جاری
جناس محرف در خهرقه و غهرقه
ایهام در کهوا 1- بههمین خاطر 2- عبا
ترجمه: ای بت سرو قامتم بیا که به خاطر اشک روانم تمام تنم آب شده است و خرقهام در آب اشکهایم غرق شده بههمین خاطر گیاه از او سبز شده است.
.............................................
گوتم ئایا به زاری خۆت دهپرسی حاڵی زاری من
برۆی هێنایه یهک وهک لا، یهعنی که بێزارم
جناس تام در زار 1- دهان2- گریان،ناتوان
ایهام در زار مصرع دوم 1- بیزار بودن 2- بی دهان
ترجمه: بهیار گفتم آیا با دهان خود حال زارم را می پرسی ابروانش را به شکل لای عربی درآورد یعنی که از تو بیزارم
................................................
گوڵ که یاخی و دهم دڕاو بوو،کهوته لاف وڕهنگ و بۆی
باخهوان گوێ گرت و واهێنای بهدهستی بهسته بۆی
جناس تام در بۆی 1- عطر وبو 2- برایش
ایهام در گوێ گرت 1- به حرفهایش گوش داد 2- گوشش را گرفت
ترجمه: گل وقتی که شکفته شد و دهانش باز شد به لاف زنی و تعریف از خود پرداخت، باغبان حرفهای اورا شنید گوشش را گرفت و دست بسته به نزد یار آورد.
...................................................
ئاو لهچاوانم به خوڕ دێ،ئاوری دڵ ناکوژێتهوه
وهک جهههننهم ئهم تهنووره ئاوی تۆفانی دهوێ
طباقی زیبا در ئاوی چاو و ئاوری دڵ
تلمیح به داستان طوفان نوح که بنا به روایتی از تنور پیرزنی در کوفه برخاست.
تشبیه دل به تنور
ترجمه: می گویند گریه اندوه را تسکین می دهد ( اما نالی می گوید آب چشمانم آتش دلم را خاموش نمی کند دلم مانند دوزخی است که توفان نوح را می خواهد.)
..................................................
ڕهقیب و موددهعی وهک پووش و پووشوون
بسووتێنین که وهک بهرقین، لهبهر قین
جناس مرکب در بهرقین ، بهر قین 1- رعد وبرق 2- نفرت از رقیب
جناس ناقص در پووش و پووشوو بهمعنی خس وخاشاک
ترجمه: رقیب و مدعی بسان خس و خاشاکند ماهم برای سوختنشان مثل برقیم به خاطر نفرت از آنان.
....................................................
ئهلا ئهی ئاسکی ناسک به باسک
شکاندت گهردنی سهد شێری شهرزه
جناس لاحق در ئاسک ،ناسک ،باسک
استعارە: ئاسک
ترجمه: ای آهوی نازک ساق، گردن صد شیر شرزه را شکستی
.................................................
شێعری خهڵکی کهی دهگاته شێعری من بۆ ناسکی؟
کهی له دیققهتدا پهتک دهعوا له گهڵ ههودا دهکا
پهتک: طناب
ههودا: نخ نازک ابریشمی
حسن تعلیل= نالی شعر خود را با شعر دیگران مقایسه می کند و می گوید شعرمن در نازک خیالی برتر از شعر دیگران است همانگونه که از لحاظ نازکی و ظریفی طناب نمی تواند با نخ ابریشمی برابری و مقابلهکند.
...................................................
...................................................
از وفایی:
نام: میرزا عبدالرحیم سابڵاغی
سال تولد: 1217 هجری
سال مرگ: 1278 هجری
محل تولد: مهاباد
آرامگاه: نزدیکی عربستان
شارح دیوان:محمد علی قرداغی و محمد سعید نجاری
دهسا ڕوحمێ وهفادارم،بهحاڵی داد و هاوارم
که وهک بولبول دڵی زارم، دهناڵێ بۆ گوڵی زارت
جناس تام در زار 1- زار و ناتوان 2- دهان
ترجمه:رحمی به حال پر از آه ونالهام کن ،که دل زارم همانند بلبل برای گل دهانت می نالد.
.....................................................
ئهسیری زوڵفی خاوی تۆم،شههیدی ڕهمزی چاوی تۆم
ئهمن گیراوی داوی تۆم،له سهد جێ دڵ بریندارت
جناس نقطه: خاو- چاو
سجع متوازی در : خاو،چاو،داو
ترجمه: اسیر زلفان نتابیدهی توام،شهید جادوی چشمانتم،گرفتار دام توام،دل خستهی توام.
....................................................
سهوداییی، زوڵفی سیههت نیم به ههوایی
تا ڕۆژی وهفاتم به تهمای میهر و وهفاتم
جناس تام در وهفات 1- مرگ 2- وفا
ههوایی: از روی هوا
ترجمه: سودازدهی زلفان سیاهت از روی هوا نیستم، تا روز مرگ به امید وفایتم.
...................................................
ههر چاوه نواڕم که گوتت دێم و نههاتی
یا ڕهب مهدهدێ! سالیکی ڕێ هات و نههاتم
جناس تام نەهات 1- نیامدن 2- سیاه بختی
ترجمه: در انتظار آمدنتم که گفتی می آیی و نیامدی یا رب مددی من دیگر سالک راه بخت و بدبختی ام
....................................................
گوڵهکهم دهڵێن ئهوا دێ، ههموو وهختێ چاوه چاوم
ئهی خودا تۆ بڵهی وههابێ، بێتهوه ڕووناکی چاوم
جناس: چاوه چاو ، چاو 1- منتظر 2- چشم
ترجمه: می گویند گلم خواهد آمد، همیشه در انتظارم، ای خدا تو بگویی اینگونه باشد و روشنایی چشمانم برگردد.
.................................................
یار هاتهوه دهست و دڵی خۆم گرت و به سهر چووم
جان قابیلی جانان نهبوو،نهمزانی بهسهر چووم
جناس تام: بهسهرچووم 1-باسر رفتن 2- اشتباه کردن
ترجمه: یار برگشت و من با سر به دیدنش رفتم ، اما جانم شایستهی او نبود، ندانستم ، اشتباه کردم
....................................................
له عهکسی عارزت فرمێسکی چاوم
گوڵاوی، ڕووته ههم خوونابی نابه
ایهام: ڕووته 1- رخسار 2- خالص،ناب
ترجمه : بهخاطر انعکاس رخسارت اشک چشمانم مثل گلاب ناب است.
.................................................
وهره بنوێنه خۆت،بمکووژه قوربان
به دینێک کوشتنی ئاشق سهوابه
ایهام: دین 1- دیدن 2- دین
...................................................
ههتا زنجیری زولفی تۆم ههبێ، ههر شاد و ئازادم
سهرم ههر داوه بهو داوه،دڵم پابهستهو بهسته
پارادکس(متناقض نما):با اینکه دلم در دام زلف توست باز آزادم
جناس تام: داو 1- دادن 2- دام
ترجمه: تا زنجیر زلف تو را داشته باشم آزادم، سرم در دام توست و دل نیز پابستهی دام تو.
....................................................
بهڵێنم ڕاسته من گهردهن کهچم،بێ ڕستی دهستی وی
قهلاده و ڕسته بۆ من پهرچهمی ئهو سهروه نهوڕهسته
جناس : ڕاسته، ڕست، ڕهسته 1- درست 2- طنابی که باآن سگ شکاری را بندند3- رشد کردن( روییدن)
ترجمه: عهد وپیمان من محکم است اسیر کمند زلف آن یارم که همانند سرو نو رسته است بدون آنکه کمندی در گردنم بیاویزد زلفش را در گردنم قلاده و کمند می دانم.
.....................................................
قهد وقامهت قیامهت ، قهد قیامهت تا بڵێن قامهت
بڕۆ ئهی تازه گوڵ دهسته، دهمێکی ههسته ڕاوهسته
جناس تام: قامهت 1- قد 2- برخاستن برای نماز
جناس تام: قیامهت 1- محشر 2- برخاستن
واج آرایی در حرف ق
ترجمه: ای که قامتت قیامتی برپا کرده برای قامت گفتن بلند شو
.....................................................
ببارێنه گوڵ ونافه به خهنده وداخی باخانه
سهری زولفت که دهم بهسته،لهدهم بهسته، ئهمه بهسته
جناس تام در دهم بهسته 1- پرچین شده2- بهدهان بستن
واج آرایی در حرف خ
ترجمه : بخند تا گل و مشک ببارد زیرا خندههای تو حسرت به دل باغ می اندازد، سر زلفانت را که پرچین شده است بهدهانت ببند و این برایت کافیست.
...................................................
چت له زهوقی دینی دڵبهر داوه! تۆ بی و دینی خۆت
تابمێنی دهم له وهسڵی ئاتهشی سینا مهده
جناس تام در دین 1- دیدن 2- دین
تلمیح به داستان موسی و آتش سینا
ترجمه: تورا بهدینت کاری به دیدن دلبر نداشته باش وگرنه همانند آتش طور سینا تجلی معشوق تورا خواهد سوزاند
................................................
تا بهدڵ نووری عیزاری تۆم نهدی ،زارم نهدی
زهڕه مهعلوومه ،که ڕۆژ ههڵبێ له گۆشهی پهنجهره
اسلوب معادله
ترجمه: تا باچشم دل دربرابر نور رخسارت دهانت را ندیدم ندانستم دهانت آنقدر کوچک است،بله ذرهی گردو غبار با طلوع خورشید از گوشهی پنجره نمایان می شود.
.....................................................
عهتری خهندهی گوڵی باغانه کهدێ
یا ههناسهی دهمی خهندانی گوڵه
تجاهل العارف
استعاره
ترجمه: این شمیم خندهی گل باغ است که می آید یا نفس دهان خندان گل است.
.................................................
گوڵ هاته شهکهر خهنده بهدهم بادی سهباوه
فهرمووی وهفایی ،که جهفا عهینی وهفامه
پارادکس: جفای یار عین وفای اوست
طباق: وفا – جفا
استعاره: گوڵ
ترجمه: گل به همراه باد صبا به خنده آمد، وگفت ای وفایی جفای من عین وفایم است.
ادامه دارد....